Sau VietQR, liệu có xuất hiện chuẩn QR thứ hai do MobiFone, One Mount và Techcombank xây dựng?

Từ thao tác quen thuộc đến hạ tầng thanh toán phía sau QR

Trong vài năm trở lại đây, thanh toán không tiền mặt đã trở thành thói quen phổ biến trong đời sống tiêu dùng tại Việt Nam. Từ chợ dân sinh, quán ăn nhỏ, cửa hàng bán lẻ đến bệnh viện, trường học, mã QR xuất hiện ngày càng dày đặc. Việc chuyển tiền diễn ra trong vài giây, không cần tiền mặt hay lựa chọn ngân hàng cụ thể, khiến thanh toán QR dần trở thành thao tác quen thuộc của người dùng.

Sự thay đổi này không diễn ra trong một sớm một chiều. Sau hơn 20 năm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, hạ tầng ngân hàng và hành vi người dùng tại Việt Nam đã tích lũy đủ độ chín để các phương thức thanh toán số lan rộng. So với năm 2005, số lượng giao dịch thanh toán không tiền mặt tăng khoảng 500 lần, trong khi giá trị giao dịch tăng hơn 60 lần. Quy mô này tạo nền tảng cho sự phổ cập của các phương thức thanh toán tức thời, trong đó QR Code giữ vai trò ngày càng rõ nét.

Khi QR đã trở thành phương thức thanh toán quen thuộc của hàng chục triệu người dùng, mọi thay đổi ở tầng hạ tầng xử lý phía sau đều có thể tác động trực tiếp đến cách thị trường vận hành. Trong bối cảnh đó, VietQR dần giữ vai trò chuẩn QR chủ đạo của hệ thống ngân hàng, đồng thời đặt ra những câu hỏi mới khi thị trường xuất hiện thêm các chủ thể được cấp phép tham gia cung ứng hạ tầng thanh toán.

Ít ai để ý rằng phía sau mỗi lần quét mã nhanh gọn là một hệ thống xử lý giao dịch liên ngân hàng đang vận hành liên tục. Việc đồng bộ mã QR giữa các ngân hàng, cho phép giao dịch liên thông và xử lý tức thì, đã tạo nền móng cho sự phổ cập của thanh toán không tiền mặt. VietQR xuất hiện như một chuẩn chung góp phần định hình cách thức thanh toán QR vận hành trên toàn thị trường.

Theo ghi nhận từ Napas, tính đến tháng 10/2025, gần 90 triệu tài khoản Mobile Banking đã sử dụng VietQR để thực hiện chuyển tiền. Tổng số giao dịch chuyển tiền qua VietQR tại hệ thống Napas đạt khoảng 3,6 tỷ giao dịch, với giá trị 9,2 triệu tỷ đồng. Quy mô này phản ánh mức độ phổ cập sâu rộng của QR ngân hàng trong đời sống kinh tế, từ giao dịch cá nhân đến thanh toán tại các điểm bán nhỏ lẻ.

Không chỉ dừng lại ở thị trường trong nước, thanh toán QR còn được mở rộng ra phạm vi xuyên biên giới thông quá các dự án hợp tác thanh toán bán lẻ song phương qua QR Code với Thái Lan, Lào, Campuchia và Trung Quốc.

VietQR và vai trò chuẩn QR chủ đạo của hệ thống ngân hàng

Sau hơn bốn năm triển khai, VietQR dần giữ vai trò chuẩn QR chủ đạo trong hệ thống thanh toán ngân hàng. Chuẩn này được tích hợp trực tiếp trong ứng dụng Mobile Banking, cho phép người dùng chuyển tiền và thanh toán bằng mã QR giữa các tài khoản ngân hàng, không phụ thuộc vào ví điện tử trung gian. Cách tiếp cận này giúp VietQR nhanh chóng mở rộng phạm vi sử dụng và trở thành phương thức thanh toán quen thuộc trên thị trường.

Đến nay, hệ thống VietQR hiện đã chuẩn hóa mã cho 69 ngân hàng và tổ chức tài chính trong và ngoài nước, tạo nền tảng cho chuyển tiền và thanh toán bằng QR qua hạ tầng NAPAS. Bên cạnh đó, nhiều ví điện tử lớn cũng đã chấp nhận thanh toán qua VietQR, mở rộng khả năng tiếp cận ở cả kênh ngân hàng và trung gian thanh toán. Với độ phủ này, VietQR dần được nhìn nhận như chuẩn QR mặc định của hệ thống ngân hàng, thay vì chỉ là một phương thức thanh toán bổ sung.

Trong hệ thống thanh toán bán lẻ tức thời, giao dịch qua mã QR chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. VietQR đóng vai trò là điểm khởi tạo giao dịch, trong khi giá trị cốt lõi nằm ở hạ tầng xử lý liên ngân hàng phía sau. Khi người dùng quét mã trên ứng dụng ngân hàng, giao dịch được xác thực và xử lý theo các quy trình thanh toán hiện hành, bảo đảm khả năng liên thông và xử lý tức thời giữa các ngân hàng thành viên.

Chính cách tiếp cận hạ tầng này tạo ra lợi thế mạng lưới cho VietQR. Thay vì phải thiết lập các kết nối song phương riêng lẻ, các ngân hàng tham gia hệ thống có thể xử lý giao dịch QR với nhiều ngân hàng khác thông qua một chuẩn dùng chung. Người bán chỉ cần một mã QR, còn người dùng có thể quét bằng các ứng dụng ngân hàng khác nhau. Yếu tố này góp phần giúp VietQR nhanh chóng phổ cập và định hình lại cách thị trường thanh toán QR vận hành từ sau năm 2021.

MobiFone Digital Payment và biến số mới của hạ tầng thanh toán

Cục diện thị trường bắt đầu xuất hiện biến số mới khi ngày 27/11/2025, Ngân hàng Nhà nước cấp phép cho MobiFone Digital Payment cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, trong đó có chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử. Doanh nghiệp này được thành lập với vốn điều lệ 300 tỷ đồng, có ba cổ đông sáng lập gồm Tổng công ty Viễn thông MobiFone nắm 51% vốn, One Mount Group sở hữu 38% và Ngân hàng Kỹ thương Việt Nam nắm 11%.

Với giấy phép được cấp, MobiFone Digital Payment trở thành đơn vị thứ hai, sau Napas, được phép triển khai đồng thời hai dịch vụ hạ tầng cốt lõi của hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt. Về mặt pháp lý, quyền được cung ứng chuyển mạch và bù trừ cho phép doanh nghiệp xây dựng hạ tầng xử lý giao dịch liên ngân hàng và kết nối trực tiếp với các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.

Tuy nhiên, giấy phép không đồng nghĩa với việc có thể ngay lập tức triển khai ở quy mô hệ thống. Để một hạ tầng thanh toán vận hành thực tế, doanh nghiệp cần thời gian để chứng minh năng lực công nghệ, khả năng kết nối với các ngân hàng và độ ổn định vận hành trong điều kiện xử lý khối lượng giao dịch lớn. Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của MobiFone Digital Payment đặt ra câu hỏi về cạnh tranh hạ tầng, nhưng chưa tạo ra sự dịch chuyển tức thì trên thị trường.

Trước VietQR, thị trường thanh toán QR vận hành ra sao?

Để hiểu rõ hơn ý nghĩa của biến số mới trên thị trường, cần nhìn lại giai đoạn trước khi VietQR được triển khai rộng rãi trong hệ thống ngân hàng.

Trước năm 2021, tại nhiều điểm bán lẻ và dịch vụ, việc trưng bày song song nhiều mã QR là hình ảnh phổ biến. Các ví điện tử và nền tảng thanh toán phát triển những cơ chế QR riêng, gắn với hệ sinh thái dịch vụ của từng đơn vị. Trong bối cảnh chưa có chuẩn dùng chung, mỗi giải pháp QR vận hành độc lập, khiến điểm chấp nhận thanh toán thường phải sử dụng nhiều mã khác nhau để phục vụ các nhóm khách hàng.

Ở giai đoạn này, một số mô hình QR hợp tác trực tiếp với ngân hàng, trong đó có VNPAY-QR, sớm mở rộng được độ phủ tại điểm bán. Theo ông Niraan De Silva, Tổng giám đốc VNLife, trước khi VietQR ra mắt, mã QR được sử dụng trên các ứng dụng ngân hàng chủ yếu là VNPAY-QR. Tuy nhiên, sự xuất hiện của VietQR, với đặc điểm miễn phí cho người dùng và xử lý giao dịch tức thì, đã nhanh chóng làm thay đổi cục diện cạnh tranh trên thị trường.

VietQR được Napas cùng 14 ngân hàng chính thức ra mắt từ tháng 6/2021, với vai trò là chuẩn QR dùng chung cho dịch vụ chuyển tiền nhanh Napas 247. Khi QR được đặt vào vai trò hạ tầng chung của hệ thống ngân hàng, không gian phát triển của các cơ chế QR riêng lẻ thu hẹp dần, trong khi cạnh tranh dịch chuyển sang các yếu tố dịch vụ và trải nghiệm người dùng.

Trong bối cảnh lĩnh vực thanh toán tiếp tục mở cửa cho các doanh nghiệp tham gia cung ứng hạ tầng, câu hỏi đặt ra là các cơ chế QR mới, nếu xuất hiện, sẽ vận hành trên nền chuẩn hiện có hay hình thành các hệ thống song song. Sự xuất hiện của MobiFone Digital Payment vì vậy được nhìn nhận như một phép thử mới, gợi lại bài toán từng được giải quyết bằng VietQR về mức độ chuẩn hóa và tính thống nhất của hạ tầng thanh toán bán lẻ.