Sếp HDBank cảnh báo: Nhiều doanh nghiệp vay vốn theo kiểu ‘doanh nghiệp mất một, ngân hàng gánh rủi ro gấp bốn’

Phát biểu đề dẫn tại phiên thảo luận trong khuôn khổ “Diễn đàn Tài chính 2026: Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh”, ông Trần Hoài Phương - Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp, Ngân hàng TMCP Phát triển TP HCM (HDBank) cho biết, trong hoạt động tài chính, niềm tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp phải được xây dựng trên nền tảng dữ liệu trung thực và minh bạch.

Theo ông Trần Hoài Phương, với hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng, thực tế hiện nay cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách khá lớn giữa hồ sơ tài chính trên giấy tờ và năng lực tài chính thực tế của doanh nghiệp đi vay.

Ông nhấn mạnh, việc sở hữu báo cáo tài chính đã kiểm toán mới chỉ là điều kiện cần, chưa đủ để tạo dựng niềm tin với các định chế tài chính. Trong nhiều trường hợp, giới ngân hàng vẫn tiếp cận các báo cáo kiểm toán với sự thận trọng nhất định.

Điều quan trọng nhất, theo ông Trần Hoài Phương, là tính trung thực của số liệu và mức độ an toàn trong cấu trúc tài chính của doanh nghiệp. Ngân hàng phải cân nhắc rất kỹ trước khi sử dụng nguồn vốn huy động từ người dân để cho vay.

Ông cho biết, tại nhiều thị trường quốc tế, các mô hình quản trị rủi ro thường chỉ chấp nhận tài trợ khoảng 50% nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Trong khi đó, ở Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lại mong muốn được tài trợ tới 70-75% tổng nhu cầu vốn, khiến mức độ rủi ro của hệ thống ngân hàng gia tăng đáng kể.

“Ngân hàng hiện đại không chỉ nhìn vào tài sản bảo đảm. Thực tế, việc xử lý tài sản để thu hồi vốn khi phát sinh sự cố thường rất khó khăn và không đảm bảo hiệu quả như kỳ vọng ban đầu”, ông Trần Hoài Phương phân tích.

Theo đại diện HDBank, yếu tố cốt lõi để ngân hàng giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm nằm ở cấu trúc tài chính lành mạnh của doanh nghiệp. Trong đó, đòn bẩy tài chính quá cao là tín hiệu rủi ro lớn.

Ông cho rằng, trong quan hệ tín dụng không thể tồn tại tình trạng doanh nghiệp thiệt hại một phần nhưng ngân hàng lại gánh rủi ro lớn gấp nhiều lần. Vì vậy, tỷ lệ đòn bẩy tài chính cần được duy trì ở mức hợp lý tùy theo đặc thù từng ngành nghề.

Bên cạnh đó, ông Trần Hoài Phương cũng cảnh báo tình trạng sử dụng vốn ngắn hạn cho các mục đích đầu tư dài hạn. Theo ông, các tài sản dài hạn hoặc tài sản cố định phải được tài trợ bằng vốn chủ sở hữu hoặc nguồn vốn trung, dài hạn tương ứng.

“Việc vay ngắn hạn để đầu tư máy móc là sai lệch về cấu trúc tài chính, bởi máy móc không thể bán ngay để trả nợ trong vài tháng”, ông nói và cho biết nguyên tắc cân đối nguồn vốn cần được coi là yếu tố cốt lõi trong quản trị tài chính doanh nghiệp.

Ngoài cấu trúc vốn, hiệu quả sử dụng vốn thông qua vòng quay vốn cũng là tiêu chí quan trọng để đánh giá sức khỏe doanh nghiệp. Theo ông Trần Hoài Phương, doanh nghiệp có vòng quay vốn nhanh thường có khả năng chống chịu rủi ro tốt hơn.

Ông dẫn ví dụ trong lĩnh vực nông nghiệp xuất khẩu, trước đây vòng quay vốn thường kéo dài khoảng 9 tháng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện đã thay đổi mô hình hoạt động, kết hợp nguồn nguyên liệu trong nước với nhập khẩu nhằm tối ưu dòng tiền và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Một vấn đề khác được ông Trần Hoài Phương đặc biệt quan tâm là vị thế tín nhiệm của Việt Nam trên thị trường tài chính quốc tế. Theo ông, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm lớn như S&P Global hay Moody's hiện vẫn đánh giá Việt Nam ở mức dưới hạng đầu tư.

Ông cho rằng việc nâng cao tín nhiệm quốc gia có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giúp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp hơn và kỳ hạn dài hơn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp huy động nguồn lực hiệu quả hơn.

Trong lĩnh vực xuất khẩu, ông Trần Hoài Phương cũng bày tỏ lo ngại trước việc nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu kiến thức về các phương thức thanh toán quốc tế, dẫn tới không ít rủi ro trong giao dịch thương mại.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu có xu hướng quá tin tưởng vào đối tác lâu năm mà bỏ qua các biện pháp kiểm tra năng lực tài chính. Trong khi đó, đối tác có thể đã gặp khó khăn tài chính mà doanh nghiệp không kịp nhận biết.

Ông khuyến nghị doanh nghiệp nên tận dụng mạng lưới kết nối quốc tế của các ngân hàng để kiểm tra năng lực tài chính của đối tác nước ngoài. Theo ông, các ngân hàng hoàn toàn có thể phối hợp với các định chế quốc tế để cung cấp thông tin đánh giá khách quan về đối tác với chi phí thấp hoặc miễn phí.