Siêu cường châu Á 'lung lay': Giá xăng tăng vọt, Thủ tướng cảnh báo cú sốc mới

Giá nhiên liệu tăng khi Thủ tướng Narendra Modi thừa nhận ông không còn có thể bảo vệ người dân hoàn toàn khỏi tác động kinh tế từ chiến sự Iran và các biến động toàn cầu.

Các nhà bán lẻ nhiên liệu quốc doanh của Ấn Độ đã hai lần tăng giá xăng và dầu diesel chỉ trong chưa đầy một tuần.

Đợt tăng giá mới nhất diễn ra hôm thứ Ba (19/5), sau khi ông Modi cảnh báo rằng đại dịch Covid-19, các cuộc xung đột và khủng hoảng năng lượng đang tạo nên một “thập kỷ thảm họa” đối với kinh tế toàn cầu.

Trong thời gian qua, Chính phủ Modi đã chi mạnh tay để giảm tác động từ cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bằng cách kiềm chế giá nhiên liệu và phân bón, tìm kiếm nguồn cung dầu khí thay thế và yêu cầu các nhà máy trong nước tăng sản xuất khí đốt phục vụ nấu ăn - mặt hàng thiết yếu với nhiều hộ gia đình Ấn Độ.

Tuy nhiên, giới chức cấp cao hiện thừa nhận rằng nếu xung đột tại vùng Vịnh kéo dài, việc duy trì các khoản trợ cấp quy mô lớn sẽ không còn bền vững. Mức tăng cộng dồn dưới 4% đối với giá bán lẻ xăng dầu tuy không quá lớn nhưng mang ý nghĩa biểu tượng mạnh mẽ. Trước đợt điều chỉnh tuần trước, giá nhiên liệu tại Ấn Độ đã bị “đóng băng” suốt bốn năm.

Một quan chức cấp cao giấu tên cho biết người dân Ấn Độ giờ đây cần chuẩn bị cho một cú sốc kinh tế có thể tương đương với giai đoạn đại dịch Covid-19.

Ông Modi đã đưa ra giọng điệu gần như mang tính cảnh báo khẩn cấp trong bài phát biểu trước cộng đồng người Ấn tại Hà Lan cuối tuần qua. Ông cho rằng nếu thế giới không hành động kịp thời để ứng phó với “10 năm thảm họa”, thì “những thành quả của nhiều thập kỷ qua có thể bị cuốn trôi và một bộ phận lớn dân số toàn cầu sẽ quay trở lại cảnh nghèo đói”.

Đầu tháng này, Thủ tướng Ấn Độ cũng kêu gọi người dân tiết kiệm nhiên liệu bằng cách làm việc tại nhà và sử dụng phương tiện công cộng, hạn chế mua vàng không thiết yếu và tránh đi du lịch hay tổ chức đám cưới ở nước ngoài.

Đây được xem là sự thay đổi đáng kể trong thông điệp của ông Modi so với giai đoạn trước cuộc bầu cử khu vực tháng trước, khi Đảng Bharatiya Janata Party (BJP) của ông giành chiến thắng áp đảo lịch sử tại bang Tây Bengal. Trước thời điểm bỏ phiếu, ông Modi vẫn khẳng định Ấn Độ đủ khả năng chống chịu và sẵn sàng trước các thách thức phía trước.

Bà Aastha Gudwani, Kinh tế trưởng của Barclays tại Ấn Độ, nhận định ông Modi đang “chuẩn bị tâm lý cho người dân về một giai đoạn khó khăn hơn sắp tới”.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, với tư cách là quốc gia nhập khẩu dầu ròng, Ấn Độ đang ở trong tình thế khó khăn”, bà Gudwani nói.

Ấn Độ hiện là nước nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới, với khoảng một nửa lượng dầu thô trước chiến sự đi qua eo biển Hormuz. New Delhi đã nhanh chóng tìm nguồn cung thay thế từ Nga và các quốc gia khác sau khi Iran gần như phong tỏa tuyến hàng hải này, nhưng khối lượng nhập khẩu vẫn sụt giảm.

Bên cạnh việc tăng giá nhiên liệu, Chính phủ Modi cũng nâng thuế nhập khẩu vàng và bạc - những mặt hàng được người dân Ấn Độ ưa chuộng.

“Các biện pháp hạn chế tiêu dùng này có lẽ là đợt đầu tiên khiến người dân cảm nhận rõ khó khăn. Nếu tình trạng này kéo dài, đây chắc chắn sẽ không phải là đợt khó khăn duy nhất mà người tiêu dùng phải gánh chịu”, bà Gudwani nhận định.

Trong bối cảnh ông Modi quyết tâm duy trì hình ảnh quản lý ngân sách thận trọng, giới kinh tế cho rằng việc tiếp tục tăng giá nhiên liệu là điều khó tránh khỏi, đặc biệt sau khi các cuộc bầu cử tại 5 bang và vùng lãnh thổ đã kết thúc và BJP chưa phải đối mặt với cử tri cho đến năm sau.

Các khoản trợ cấp phân bón cho ngành nông nghiệp khổng lồ của Ấn Độ hiện vẫn được xem là quá nhạy cảm về mặt chính trị để cắt giảm, dù một quan chức cấp cao thừa nhận chi phí trợ cấp năm nay có thể tăng gần một phần ba, lên 2.410 tỷ rupee (khoảng 25 tỷ USD).

"Một giai đoạn đầu của xung đột, Chính phủ đã bảo vệ tăng trưởng và lạm phát bằng cách hy sinh cân đối tài khóa. Nhưng giờ đây chúng ta đã tới điểm không thể tiếp tục như vậy nữa. Các biện pháp mới sẽ gây tổn hại tới tăng trưởng và lạm phát, nhưng nhằm bảo vệ cán cân vãng lai và ngân sách", một nhà kinh tế giấu tên cho biết.

Lạm phát của Ấn Độ những tháng gần đây tương đối ổn định dưới 4%, song bất kỳ đợt tăng nào cũng có thể buộc Ngân hàng Trung ương phải nâng lãi suất. Các nhà phân tích của Capital Economics cho rằng Ấn Độ nằm trong nhóm các thị trường mới nổi có khả năng thắt chặt chính sách tiền tệ mạnh nhất trong vài tuần tới.

Một trong những mối lo lớn nhất của Chính phủ hiện nay là sự suy yếu của đồng rupee. Đây là một trong những đồng tiền mất giá mạnh nhất châu Á năm nay và đã giảm giá ngay cả trước khi chiến sự Mỹ - Iran bùng phát, trong bối cảnh nhà đầu tư nước ngoài bi quan về thị trường chứng khoán Ấn Độ.

Chỉ số Nifty 50 đã giảm hơn 9% từ đầu năm tới nay khi nhà đầu tư nước ngoài rút hơn 23 tỷ USD khỏi thị trường chứng khoán Ấn Độ. Dự trữ ngoại hối của nước này cũng giảm gần 20 tỷ USD xuống còn 552 tỷ USD kể từ khi xung đột tại vùng Vịnh bắt đầu.

Các chuyên gia của Citi hiện dự báo thâm hụt tài khoản vãng lai của Ấn Độ sẽ lên mức 2% GDP trong năm tài khóa 2026-2027, cao hơn mức 1,4% dự báo trước đó. Đồng thời, dự báo thâm hụt cán cân thanh toán cũng được nâng lên 50 tỷ USD từ 18 tỷ USD, chủ yếu do chi phí nhập khẩu dầu tăng mạnh.

Nhiều ngân hàng đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế Ấn Độ trong năm nay, dù phần lớn vẫn kỳ vọng nền kinh tế tăng trưởng trên 6% - mức cao nhất trong các nền kinh tế lớn. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047 mà ông Modi đề ra, Ấn Độ cần tăng trưởng từ 8% trở lên.

Các quan chức cấp cao cũng bày tỏ thất vọng trước tốc độ đầu tư chậm chạp của khu vực tư nhân, cho rằng phần lớn tăng trưởng trong 6 năm qua chủ yếu đến từ chương trình đầu tư hạ tầng quy mô lớn của chính phủ.

Tuy nhiên, ông Modi có thể gặp khó khăn trong việc tiếp tục duy trì tốc độ xây dựng đầy tham vọng đối với các dự án đường cao tốc, sân bay và đường sắt cao tốc do áp lực ngân sách ngày càng lớn.

Ông Devendra Pant, Kinh tế trưởng của India Ratings & Research - công ty con của Fitch - nhận định Chính phủ có thể phải hy sinh chi tiêu cho hạ tầng để đạt mục tiêu kiểm soát thâm hụt ngân sách.

“Có khả năng chi tiêu vốn sẽ bị ảnh hưởng”, ông Pant nói.