Sự kiện thiên văn kỳ thú 170.000 năm mới xảy ra một lần đang diễn ra trên bầu trời, người Việt Nam cũng có thể theo dõi

Sao chổi C/2025 R3 (PANSTARRS) đang tiến dần đến điểm cận nhật - vị trí gần Mặt Trời nhất trong quỹ đạo, đánh dấu giai đoạn quan sát quan trọng nhất của thiên thể này trong khoảng 170.000 năm qua. Sao chổi được phát hiện lần đầu vào ngày 8/9/2025, khi còn cách Mặt Trời khoảng 3,6 đơn vị thiên văn (1 AU tương đương khoảng cách trung bình từ Trái Đất đến Mặt Trời).

Theo các dự báo thiên văn, C/2025 R3 dự kiến đạt độ sáng cực đại trong khoảng thời gian từ 17/4/2026 đến 20/4/2026, khi tiến sát điểm cận nhật. Đây được xem là “cửa sổ quan sát” thuận lợi nhất để người yêu thiên văn tại Việt Nam theo dõi hiện tượng này. Đáng chú ý, ngày 17/4/2026 trùng với kỳ trăng non, giúp bầu trời tối hơn và tạo điều kiện quan sát tốt hơn nếu thời tiết thuận lợi.

Các quan sát cho thấy C/2025 R3 là một sao chổi chu kỳ dài, nhiều khả năng có nguồn gốc từ Đám mây Oort và cần khoảng 170.000 năm để hoàn thành một vòng quay quanh Mặt Trời. Điều này đồng nghĩa lần gần nhất thiên thể này đi qua khu vực gần Trái Đất đã diễn ra từ rất lâu trong lịch sử hình thành và tiến hóa của nhân loại.

Ban đầu, sao chổi có độ sáng biểu kiến rất thấp. Tuy nhiên, khi tiến gần Mặt Trời, quá trình băng và bụi bề mặt bốc hơi mạnh đã hình thành coma và đuôi, khiến độ sáng tăng nhanh. Đến tháng 1/2026, các nhà quan sát nghiệp dư đã ghi nhận coma xuất hiện rõ rệt. Đến ngày 8/4/2026, độ sáng của sao chổi đạt khoảng cấp 6.

Chuyên gia Nick James thuộc Hiệp hội Thiên văn Anh nhận định, với tốc độ hiện tại, C/2025 R3 có thể đạt độ sáng khoảng cấp 3 tại thời điểm cận nhật. Tuy nhiên, do ở vị trí quá gần Mặt Trời trong giai đoạn này, việc quan sát trên bầu trời tối sẽ gặp nhiều hạn chế. Thời điểm quan sát phù hợp hơn được khuyến nghị là vào chạng vạng buổi sáng, trước khi Mặt Trời lên cao.

Giai đoạn quan sát thuận lợi nhất rơi vào trước và ngay thời điểm sao chổi đạt cận nhật. Khi đó, C/2025 R3 có thể đạt độ sáng khoảng cấp +3, trong kịch bản thuận lợi có thể xuống tới khoảng -0,5 nhờ hiệu ứng tán xạ thuận. Ở mức độ này, sao chổi có thể quan sát bằng mắt thường nếu bầu trời đủ tối và ít ô nhiễm ánh sáng, dù vẫn chỉ hiện ra dưới dạng vầng sáng khuếch tán thay vì điểm sáng rõ nét.

Điều kiện quan sát thay đổi theo khu vực địa lý. Tại bán cầu Bắc, sao chổi xuất hiện rõ nhất trước bình minh đến khoảng 20/4, sau đó dần khó quan sát do tiến sát Mặt Trời. Trong khi đó, ở bán cầu Nam, điều kiện quan sát thuận lợi hơn sau thời điểm này khi sao chổi chuyển sang bầu trời buổi tối và có thể quan sát đến cuối tháng 4, thậm chí kéo dài sang tháng 5. Vì vậy, giai đoạn giữa đến cuối tháng 4 được xem là “cửa sổ vàng” để quan sát C/2025 R3 tại bán cầu Bắc.

Để quan sát hiệu quả, thời điểm lý tưởng là khoảng hơn 1 giờ trước khi Mặt Trời mọc, hướng về phía Đông gần đường chân trời - nơi sao chổi xuất hiện ở độ cao thấp nhưng vẫn tách được khỏi nền sáng của rạng đông.

Việc lựa chọn địa điểm quan sát có tầm nhìn thoáng và ít ô nhiễm ánh sáng sẽ cải thiện đáng kể khả năng quan sát. Trong giai đoạn đầu, ống nhòm là công cụ hữu ích để nhận diện sao chổi dưới dạng vệt sáng mờ; khi độ sáng tăng lên, có thể quan sát bằng mắt thường nếu điều kiện bầu trời đủ tối và trong.