Sửa Luật Chứng khoán 2026: Bước chuyển mạnh mẽ xây 'đường cao tốc vốn' cho doanh nghiệp

Thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn

Phát biểu tại hội thảo "Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” do Tạp chí Kinh tế chứng khoán và Người Quan Sát tổ chức, bà Lê Thị Việt Nga, Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết cơ quan quản lý đang rà soát, sửa đổi Luật Chứng khoán và các nghị định hướng dẫn theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng thị trường.

Song song với đó, UBCKNN cũng nghiên cứu nhiều cơ chế mới như phát triển trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, cơ chế bảo lãnh thanh toán trái phiếu, đồng thời xây dựng khung pháp lý cho phát hành trái phiếu của các dự án PPP.

“Chúng tôi xác định rất rõ, thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân”, bà Nga nhấn mạnh.

Theo giới chuyên gia, định hướng này cho thấy thị trường chứng khoán đang được đặt vào vai trò mới, không chỉ là nơi giao dịch tài sản tài chính mà còn là “bệ đỡ vốn” cho tăng trưởng dài hạn.

Góp ý trực tiếp vào dự thảo sửa luật, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE), cho rằng cần mở rộng không gian thị trường vốn cả về phía nhà đầu tư lẫn hàng hóa.

Theo ông, Việt Nam hiện vẫn chưa khai thác hết tiềm năng từ dòng vốn quốc tế dù dư địa còn rất lớn.

“Dòng vốn quốc tế là rất lớn, vấn đề là chúng ta có tạo được điều kiện đủ thuận lợi để họ tham gia hay không”, ông Tuấn nhận định.

Ông đề xuất sửa luật theo hướng cởi mở hơn với nhà đầu tư nước ngoài, từ tỷ lệ sở hữu, điều kiện tiếp cận thị trường đến chuẩn mực minh bạch, nhằm phù hợp với mục tiêu nâng hạng thị trường mới nổi.

Liên quan tới định hướng phát triển thị trường vốn cho các dự án PPP, TS. Nguyễn Anh Tuấn bày tỏ sự ủng hộ và cho rằng thị trường vốn không nên chỉ phục vụ doanh nghiệp niêm yết truyền thống mà cần mở rộng sang các mô hình mới có nhu cầu vốn dài hạn rất lớn.

Theo ông, nếu được thiết kế hợp lý, cơ chế này sẽ giúp huy động nguồn vốn trung - dài hạn cho hạ tầng, nâng cao tính minh bạch thông qua cơ chế công bố thông tin và thu hút nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là dòng vốn dài hạn.

Đáng chú ý, TS. Nguyễn Anh Tuấn cũng thẳng thắn góp ý về quy định nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Theo ông, mục tiêu của quy định là đúng nhưng cách triển khai hiện nay đang có dấu hiệu “hình thức hóa”, khi nhiều trường hợp chỉ cần đáp ứng tiêu chí tài sản là đủ điều kiện, trong khi năng lực thực sự chưa tương xứng.

“Chúng ta đặt ra quy định là để bảo vệ nhà đầu tư, nhưng nếu thiết kế không hợp lý thì lại vô tình tạo ra những ‘lối đi vòng’ mang tính hình thức”, ông nói.

Từ đó, ông đề xuất cần sửa luật theo hướng đánh giá thực chất năng lực nhà đầu tư, đồng thời cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ nhà đầu tư và phát triển thị trường.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng điểm nghẽn lớn nhất của thị trường vốn hiện nay nằm ở cách thiết kế khung pháp lý chưa theo kịp thực tiễn phát triển, đặc biệt với các mô hình doanh nghiệp mới.

Ông dẫn chứng, trong quá trình xây dựng Luật Chứng khoán trước đây, doanh nghiệp công nghệ vẫn bị “đối xử” như doanh nghiệp truyền thống, khiến khả năng huy động vốn bị hạn chế.

Trong khi đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy doanh nghiệp công nghệ có thể chấp nhận thua lỗ trong giai đoạn đầu nhưng vẫn huy động được vốn nhờ kỳ vọng tăng trưởng.

Doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể tiếp cận thị trường vốn quốc tế

Từ thực tế đó, ông Nguyễn Đức Kiên, chuyên gia kinh tế đề xuất cần phân loại doanh nghiệp theo đặc thù thay vì áp dụng một khung pháp lý chung cho tất cả.

“Người lao động tại công trường và người làm việc trong nhà máy điện tử sẽ dùng đồ bảo hộ khác nhau. Tương tự, hoạt động trong ngành công nghiệp và thương mại cũng cần có quy định riêng biệt”, ông Kiên ví von.

Ở góc nhìn doanh nghiệp và ngân hàng, ông Trần Hoài Nam, Phó Tổng Giám đốc Thường trực HDBank cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay trong tiếp cận vốn quốc tế không phải là thiếu vốn mà là thiếu minh bạch theo chuẩn quốc tế.

“Không phải lúc nào phát hành quốc tế cũng cần xếp hạng tín nhiệm, nhưng minh bạch tài chính thì chắc chắn là điều kiện bắt buộc”, ông Nam nhấn mạnh.

Theo ông, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể tiếp cận thị trường vốn quốc tế nếu đảm bảo báo cáo tài chính minh bạch và đáng tin cậy, ngay cả khi chưa có xếp hạng tín nhiệm.

Từ đó, ông đề xuất sửa luật cần tập trung nâng chuẩn minh bạch và chất lượng công bố thông tin, đồng thời khuyến khích áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế để giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận dòng vốn toàn cầu dễ dàng hơn.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng Giám đốc SSI cho rằng lần sửa Luật Chứng khoán này cần hướng tới mục tiêu tái cấu trúc hệ thống tài chính, giảm sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.

Theo ông, thị trường vốn cần trở thành một “đường cao tốc vốn” thực sự để doanh nghiệp có thể huy động nguồn lực trung và dài hạn.

Tuy nhiên, để đạt được điều đó, yếu tố then chốt vẫn là nâng cao chất lượng minh bạch thông tin và tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực kế toán và công bố thông tin.

Ông cũng thẳng thắn nhìn nhận nhiều nhà đầu tư nước ngoài hiện vẫn cảm thấy “tù mù” khi đọc báo cáo tài chính của doanh nghiệp Việt Nam, khiến khả năng thu hút vốn quốc tế bị hạn chế.

Theo bà Lê Thị Việt Nga, trọng tâm sửa đổi Luật Chứng khoán thời gian tới sẽ bao gồm cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp; phát triển các sản phẩm tài chính mới như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững; nghiên cứu cơ chế cho trái phiếu dự án PPP và mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở các lĩnh vực không nhạy cảm.