Sức ép bủa vây tứ phía, kinh tế Trung Quốc đối mặt nhiều ẩn số

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đầy biến động, vai trò của Trung Quốc – từng được xem là “đầu tàu” tăng trưởng toàn cầu - đang bị đặt dấu hỏi lớn.

Tăng trưởng chậm lại trong bối cảnh bất ổn

Theo ngân hàng thế giới, Trung Quốc đóng góp tới 25–30% mức tăng trưởng GDP thế giới. Tuy nhiên, bức tranh hiện tại cho thấy con tàu này đang chững lại rõ rệt, không chỉ vì các vấn đề nội tại mà còn do tác động từ xung đột địa chính trị và đặc biệt là cuộc cạnh tranh công nghệ, trong đó nổi bật là trí tuệ nhân tạo (AI) với Hoa Kỳ.

Trung Quốc đang đặt cược lớn vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, để duy trì vai trò kinh tế. Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh với Mỹ trong lĩnh vực này ngày càng gay gắt. Các công ty Mỹ như OpenAI, Google và Microsoft đang dẫn đầu làn sóng AI toàn cầu, tạo ra lợi thế lớn về công nghệ và năng suất.

Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng đẩy mạnh đầu tư với sự tham gia của các “ông lớn” như Baidu, Alibaba và Tencent. Chính phủ đặt mục tiêu trở thành quốc gia dẫn đầu về AI vào năm 2030. Tuy nhiên, các hạn chế từ Mỹ, đặc biệt trong việc xuất khẩu chip tiên tiến, đang tạo ra rào cản lớn. Theo McKinsey & Company, sự phân tách công nghệ có thể làm chậm đổi mới và tăng chi phí phát triển.

Theo số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, tăng trưởng GDP năm 2023 đạt 5,2%, nhưng các dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho thấy mức tăng này có thể giảm xuống khoảng 4–4,6% trong những năm tới.

Đây là mức tăng trưởng thấp nếu so với giai đoạn trước khi Trung Quốc thường xuyên duy trì tốc độ hai con số. Động lực nội địa cũng suy yếu khi lĩnh vực bất động sản từng chiếm tới 25–30% GDP, theo ước tính của Goldman Sachs. Quốc gia này vẫn chìm trong khủng hoảng, kéo theo niềm tin tiêu dùng giảm sút và đầu tư chững lại.

Xung đột toàn cầu làm gián đoạn chuỗi cung ứng

Cuộc Chiến tranh Nga–Ukraine đã làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu, trong khi Xung đột Israel–Hamas tiếp tục khiến khu vực Trung Đông – tuyến vận tải và năng lượng quan trọng trở nên bất ổn.

Là quốc gia nhập khẩu hơn 10 triệu thùng dầu mỗi ngày theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chịu tác động trực tiếp từ biến động giá năng lượng, khiến chi phí sản xuất tăng và gây áp lực lên toàn bộ nền kinh tế.

Không chỉ vậy, những xung đột này còn làm suy yếu nhu cầu từ các đối tác thương mại lớn. Liên minh châu Âu - một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Trung Quốc bị ảnh hưởng nặng nề bởi khủng hoảng năng lượng, kéo theo nhu cầu nhập khẩu hàng hóa giảm.

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới, tăng trưởng thương mại toàn cầu năm 2023 chỉ đạt khoảng 0,8%, phản ánh rõ sự suy yếu của kinh tế thế giới, trong đó có vai trò không nhỏ từ sự chững lại của Trung Quốc.

Đồng thời, việc cạnh tranh chiến lược với Mỹ cùng với xu hướng “giảm phụ thuộc” của phương Tây đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp quốc tế dịch chuyển sản xuất sang các khu vực khác.

Theo báo cáo của McKinsey & Company cho thấy, khoảng 15–20% doanh nghiệp thế giới đã hoặc đang cân nhắc chuyển một phần chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, làm suy giảm vai trò trung tâm sản xuất của quốc gia này.

Dù vậy, Trung Quốc không hoàn toàn ở thế bị động. Trong bối cảnh phương Tây áp đặt trừng phạt lên Nga, Bắc Kinh đã tận dụng cơ hội để nhập khẩu năng lượng giá rẻ hơn từ Nga trong bối cảnh phương Tây áp đặt trừng phạt, tăng cường vai trò trong thương mại với các nước đang phát triển, đẩy mạnh quốc tế hóa đồng nhân dân tệ trong thanh toán quốc tế.

Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ mang tính cục bộ và chưa đủ để bù đắp cho áp lực tổng thể từ cả trong nước lẫn quốc tế.

Hiện Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 18% GDP toàn cầu theo Ngân hàng Thế giới, nhưng đóng góp vào tăng trưởng chung đã giảm đáng kể so với trước đây.

Trong khi đó, các nền kinh tế khác như Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á đang nổi lên như những điểm sáng mới, hưởng lợi từ xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư dịch chuyển.