Tái khởi động tuyến đường sắt trọng điểm quốc gia sau 7 năm 'đắp chiếu', vốn đầu tư lên tới gần 340.000 tỷ đồng

Kenya dự kiến nối lại thi công tuyến đường sắt do Trung Quốc hậu thuẫn từ tháng tới, sau gần 7 năm đình trệ vì thiếu vốn - nhưng lần này họ tuyên bố sẽ không vay thêm từ Bắc Kinh.

Cụ thể, Bộ trưởng Giao thông Davis Chirchir cho biết Kenya đang lên kế hoạch huy động tối đa 4 tỷ USD thông qua chứng khoán hóa khoản thu thuế đường sắt, nhằm tài trợ cho đoạn mở rộng dài 369km. Công trình này bị dừng thi công từ năm 2019, cách Nairobi khoảng một giờ di chuyển.

Dự án mới hoàn thành hơn một nửa lộ trình dự kiến thì ngưng lại, trở thành biểu tượng cho sự suy giảm của làn sóng cho vay thời “Sáng kiến Vành đai và Con đường” - chương trình từng rót hơn 120 tỷ USD vốn vay được Chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn vào châu Phi.

Chặng cuối của tuyến đường sắt ước tính cần thêm 5 tỷ USD, kéo dài từ Suswa đến thành phố Kisumu bên hồ Victoria, sau đó nối tới Malaba ở biên giới Uganda. Theo kế hoạch ban đầu, tuyến đường còn có các nhánh kết nối Nam Sudan và Rwanda.

Xét tổng thể, tuyến đường sắt tiêu chuẩn (SGR) mà Kenya theo đuổi có chiều dài khoảng 970km, nối từ cảng Mombasa qua Nairobi, Suswa, Kisumu đến Malaba - cửa khẩu giáp Uganda. Tổng mức đầu tư ước tính cho toàn tuyến vào khoảng 13 tỷ USD (khoảng 338.590 tỷ đồng).

Nếu hoàn tất, đây sẽ là dự án hạ tầng lớn nhất của Kenya kể từ khi giành độc lập khỏi Anh năm 1963.

Kenya hiện đối mặt áp lực nợ gia tăng trong khi nguồn thu ngân sách không đạt kỳ vọng. IMF cảnh báo quốc gia Đông Phi này có nguy cơ cao rơi vào tình trạng căng thẳng nợ.

Chính phủ Kenya mỗi năm chi khoảng 1 tỷ USD để trả nợ cho Trung Quốc - chủ nợ song phương lớn nhất của nước này. Kế hoạch huy động vốn dựa trên thuế đường sắt được đưa ra sau làn sóng biểu tình do thế hệ Gen Z dẫn đầu trong năm 2024, phản đối tăng thuế và khó khăn kinh tế.

Ông Mbadi cho hay, Trung Quốc đã bày tỏ quan ngại về kế hoạch chứng khoán hóa thuế đường sắt, vì nguồn thu này theo hợp đồng ban đầu được dùng làm bảo đảm cho các khoản vay Trung Quốc trước đây. Dù vậy, Chính phủ Kenya vẫn dự kiến tiếp tục triển khai.

Được biết Trung Quốc vẫn có sự tham gia nhất định trong dự án. Tập đoàn China Road and Bridge, nhà thầu chính, sẵn sàng đầu tư 500 triệu USD vào tuyến đường sắt, theo ông Mbadi.

Dự án được khởi công năm 2014 với giai đoạn đầu dài 472km nối Mombasa và Nairobi, hoàn thành năm 2017. Một năm sau, giai đoạn tiếp theo bắt đầu nhưng chỉ thi công được khoảng 120km trước khi dừng đột ngột tại một khu vực cách Nairobi khoảng 120km về phía Tây do cạn vốn.

Kể từ đó, Chính phủ Kenya liên tục tìm kiếm nguồn tài trợ thay thế để hoàn tất tuyến đường sắt chiến lược này.