Tại sao Trung Quốc chi tới 840 triệu USD 'vét sạch' mặt hàng này của Việt Nam

Theo số liệu Hải quan Trung Quốc và Bộ Công Thương, tổng lượng tôm hùm nhập khẩu của nước này trong năm 2025 đạt 69.774 tấn, tăng mạnh so với 60.834 tấn năm 2024. Trong đó, Việt Nam là nhà cung cấp lớn nhất với 24.067 tấn, chiếm khoảng 34,5% thị phần, vượt qua Canada (khoảng 22%). Đây là lần đầu tiên Việt Nam vượt qua Canada để trở thành nguồn cung tôm hùm số một vào thị trường tỷ dân này.

Về giá trị, xuất khẩu tôm hùm - đặc biệt là tôm hùm xanh sống/có thể chế biến sâu - đạt khoảng 840 triệu USD, tăng tới 131% so với năm 2024. Tổng kim ngạch xuất khẩu tôm và tôm hùm Việt Nam sang Trung Quốc và Hong Kong trong năm 2025 lên tới khoảng 1,3 tỷ USD, tăng hơn 55% so với năm 2024.

Một trong những lý do chính khiến Trung Quốc chi mạnh tay nhập khẩu tôm hùm Việt Nam là sự thay đổi rõ rệt trong nhu cầu tiêu dùng. Người Trung Quốc, đặc biệt là nhóm trung lưu và giàu có, ngày càng ưa chuộng thủy sản cao cấp, thân thiện môi trường, có truy xuất nguồn gốc và sẵn sàng chi trả giá cao cho trải nghiệm ẩm thực.

Tôm hùm, với kích thước lớn và hình thức bắt mắt, trở thành món “điểm nhấn” trong các bữa tiệc, lễ hội cuối năm và dịp Tết Nguyên đán. Những sản phẩm tôm hùm cỡ nhỏ (khoảng 150–300 gram/con) đặc biệt được ưa chuộng tại các nhà hàng buffet hải sản ở nhiều thành phố lớn của Trung Quốc.

Một nhân tố khác góp phần làm nên cuộc bứt phá này là chính sách thuế quan. Trong giai đoạn giữa năm 2025, Trung Quốc áp mức thuế bổ sung 25% lên tôm hùm Canada, khiến sản phẩm từ nước này kém cạnh tranh hơn về giá so với tôm hùm Việt Nam, vốn không chịu thuế theo các hiệp định thương mại tự do như ACFTA và RCEP.

Việt Nam còn có lợi thế địa lý gần với Trung Quốc, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm thiểu hao hụt và chi phí logistics - điều rất quan trọng khi xuất khẩu tôm hùm sống hoặc sản phẩm tươi. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng đáp ứng tốt các quy định kiểm dịch và an toàn thực phẩm, giúp tạo niềm tin cho người nhập khẩu Trung Quốc.

Những tín hiệu đầu năm 2026 cho thấy tôm hùm Việt Nam vẫn giữ được sức hút mạnh mẽ tại thị trường Trung Quốc. Riêng trong tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh sang Trung Quốc và Hong Kong đạt trên 100 triệu USD, tăng khoảng 6% so với cùng kỳ năm 2025.

Tuy nhiên, từ tháng 3/2026, mức thuế 25% đối với tôm hùm và cua Canada đã được Trung Quốc gỡ bỏ theo thỏa thuận song phương, mở ra vòng cạnh tranh khốc liệt hơn giữa các nguồn cung. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải duy trì chất lượng đồng đều, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tiếp cận các kênh phân phối hiện đại để giữ vững vị thế.