TAND Tối cao: Trong máu có nồng độ cồn chưa đồng nghĩa với việc người vi phạm đã sử dụng rượu, bia

TAND Tối cao vừa ban hành Công văn số 250/TANDTC-PC nhằm thông báo kết quả giải đáp trực tuyến về một số khó khăn, vướng mắc trong công tác xét xử tại các đơn vị và Tòa án các cấp.

Nội dung giải đáp liên quan đến nhiều lĩnh vực như hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự, tư pháp người chưa thành niên, dân sự, kinh doanh thương mại và hành chính.

Trong số các nội dung nhận được sự quan tâm của dư luận, TAND Tối cao đã hướng dẫn về việc xác định tình trạng sử dụng rượu, bia trong các vụ án hình sự liên quan đến nồng độ cồn.

Theo tình huống được nêu trong công văn, bị cáo thực hiện hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ. Trong quá trình điều tra cũng như tại phiên tòa, bị cáo khai không sử dụng rượu, bia trước khi tham gia giao thông. Kết quả giám định cho thấy nồng độ cồn trong máu của bị cáo là 0,282mg/100ml, tuy nhiên không xác định được nguyên nhân dẫn đến việc xuất hiện nồng độ cồn này.

Từ tình huống trên, cơ quan chức năng đặt vấn đề liệu có áp dụng tình tiết “trong tình trạng có sử dụng rượu, bia mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn vượt quá mức quy định, có sử dụng chất ma túy hoặc chất kích thích mạnh khác” theo điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự đối với bị cáo hay không.

Giải đáp nội dung này, TAND Tối cao cho biết, theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự, người phạm tội chỉ bị áp dụng tình tiết trên khi ở trong tình trạng có sử dụng rượu, bia. Vì vậy, để áp dụng tình tiết này, kết luận giám định phải xác định rõ nồng độ cồn trong máu xuất phát từ việc sử dụng rượu, bia hoặc phải có căn cứ khác chứng minh người phạm tội đã sử dụng rượu, bia.

Trường hợp không có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu, bia thì không áp dụng tình tiết tăng nặng nêu trên. Như vậy, việc trong máu có nồng độ cồn chưa đồng nghĩa với việc người vi phạm đã sử dụng rượu, bia.

Ngoài nội dung liên quan đến nồng độ cồn, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao cũng giải đáp thêm 23 vướng mắc thuộc lĩnh vực hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và tư pháp người chưa thành niên; 18 vấn đề liên quan đến dân sự, tố tụng dân sự, kinh doanh thương mại cùng 9 khó khăn trong lĩnh vực hành chính.

Một nội dung đáng chú ý khác liên quan đến quy định chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân đối với một số bị án ma túy theo Bộ luật Hình sự sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Theo hướng dẫn của TAND Tối cao, những người bị tuyên án tử hình trước ngày 1/7/2025 về các tội “Sản xuất trái phép chất ma túy” hoặc “Mua bán trái phép chất ma túy”, nếu chưa thi hành án và không thuộc trường hợp chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy hoặc không có từ hai tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên thì có thể được xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Đáng chú ý, việc xem xét chuyển hình phạt không phụ thuộc vào khối lượng hoặc thể tích ma túy được xác định trong bản án mà căn cứ vào vai trò của người phạm tội cùng các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.

Bên cạnh đó, TAND Tối cao cũng hướng dẫn cụ thể về cách xử lý tiền trong các vụ án “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”, vấn đề từng tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn giải quyết án.

Theo hướng dẫn, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ từng trường hợp cụ thể để xác định số tiền bị tịch thu sung công quỹ Nhà nước.

Đối với trường hợp người cho vay thực hiện nhiều giao dịch độc lập, không liên quan với nhau thì tổng số tiền cho vay được xác định bằng tổng tiền gốc của từng lần giao dịch. Ví dụ, nếu một người nhiều lần cho vay riêng biệt với các khoản 10 triệu đồng và 50 triệu đồng thì tổng số tiền cho vay được xác định là 60 triệu đồng.

Ngược lại, nếu khoản vay sau được hình thành trên cơ sở cộng dồn cả tiền gốc và lãi của khoản vay trước chưa được thanh toán thì số tiền cho vay chỉ được xác định là khoản tiền gốc ban đầu, không tính phần lãi phát sinh cộng dồn.

Những hướng dẫn mới từ TAND Tối cao được đánh giá là góp phần tháo gỡ nhiều vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xét xử, đồng thời tạo cơ sở để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng thống nhất quy định pháp luật.

Việc làm rõ cách xác định tình trạng sử dụng rượu, bia, điều kiện chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân đối với một số bị án ma túy hay phương thức xác định số tiền trong các vụ án cho vay lãi nặng được kỳ vọng sẽ hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình giải quyết vụ án tại các cấp tòa án.