Tập đoàn Trung Quốc mở thêm nhà máy 1 triệu xe điện/năm tại Việt Nam nhưng VinFast vẫn chiếm ưu thế trên 'sân nhà'

Xe máy điện Trung Quốc tràn vào Đông Nam Á

Giữa cuộc đua mở rộng công suất và giành thị phần, Việt Nam lại nổi lên như một thị trường đặc biệt khi vừa là “cửa ngõ sản xuất” của các hãng Trung Quốc, vừa là sân nhà của một đối thủ nội địa đang xây dựng hệ sinh thái xe điện quy mô lớn là VinFast.

Theo Caixin, xuất khẩu xe điện hai bánh của Trung Quốc sang Đông Nam Á tăng mạnh trong quý I/2026. Riêng thị trường Myanmar ghi nhận mức tăng tới 617,5% so với cùng kỳ, đạt 64,7 triệu nhân dân tệ (khoảng 9,5 triệu USD). Xuất khẩu sang Lào và Campuchia cũng lần lượt tăng 25,7% và 34,2%.

Các chuyên gia cho rằng quy mô thực tế còn lớn hơn số liệu hải quan do nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chọn hình thức xuất khẩu linh kiện để lắp ráp tại địa phương nhằm tận dụng ưu đãi thuế.

Trong khu vực, Việt Nam được xem là thị trường hấp dẫn nhất nhờ định hướng điện khí hóa giao thông khá rõ ràng. Từ tháng 7/2022, Chính phủ đã ban hành chương trình hành động hướng tới mục tiêu 100% phương tiện giao thông đường bộ sử dụng điện vào năm 2050.

Đây là lý do hàng loạt hãng xe điện Trung Quốc liên tục mở rộng hiện diện sản xuất tại Việt Nam. Trong báo cáo thường niên 2025, Yadea - doanh nghiệp niêm yết tại Hong Kong - xác định Đông Nam Á là thị trường ưu tiên chiến lược. Sau nhà máy đầu tiên tại Bắc Giang năm 2019 với công suất 200.000 xe/năm, đầu năm 2026 hãng tiếp tục khánh thành thêm nhà máy tại Bắc Ninh với công suất 1 triệu xe/năm.

Đối thủ Tailg cũng đã đưa vào vận hành nhà máy tại Hưng Yên từ tháng 8/2024 với công suất thiết kế khoảng 350.000 xe/năm.

Dù vậy, Đông Nam Á vẫn là thị trường đang trong giai đoạn đầu của quá trình điện hóa. Báo cáo của Chứng khoán Guotai Haitong cho biết khoảng 15 triệu xe máy đã được tiêu thụ tại 9 quốc gia Đông Nam Á trong năm 2025 nhưng tỷ lệ xe điện vẫn khá thấp. Việt Nam hiện dẫn đầu khu vực với tỷ lệ thâm nhập khoảng 10%, trong khi Indonesia, Thái Lan, Malaysia và Philippines vẫn chỉ ở mức một chữ số.

Một lãnh đạo doanh nghiệp xe điện Trung Quốc cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở bài toán công nghệ và giá thành. Các mẫu dùng ắc quy axit-chì có giá rẻ nhưng quãng đường ngắn, độ bền thấp; trong khi xe sử dụng pin lithium-ion hiện đại hơn lại khó phổ cập do giá cao.

Cuộc cạnh tranh khốc liệt tại Việt Nam

Tại Việt Nam, cuộc cạnh tranh càng trở nên khốc liệt khi VinFast đang tăng tốc mở rộng thị phần xe điện hai bánh. Hãng xe của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đặt mục tiêu bán 1,5 triệu xe máy điện trong năm 2026 thông qua hơn 600 nhà phân phối trên toàn quốc. Nếu hoàn thành, sản lượng này tương đương khoảng một nửa quy mô toàn thị trường xe máy Việt Nam hiện nay.

Khác với nhiều đối thủ Trung Quốc chủ yếu tập trung bán sản phẩm, VinFast đang đi theo hướng xây dựng hệ sinh thái toàn diện. Ngoài xe điện, hãng còn phát triển mạng lưới pin, trạm đổi pin, ứng dụng quản lý, dịch vụ năng lượng và hệ thống bảo trì.

Theo công bố của doanh nghiệp, VinFast đã hoàn thành 4.500 trạm và tủ đổi pin đầu tiên, quy mô được mô tả lớn hơn khoảng 1,5 lần số lượng trạm xăng hiện hữu tại Việt Nam. Mục tiêu tiếp theo là triển khai 45.000 tủ đổi pin tại 34 tỉnh thành.

Đáng chú ý, chiến lược đổi pin đang trở thành điểm khác biệt lớn của VinFast trên thị trường. Các dòng Evo, Feliz II hay Viper được thiết kế theo hướng pin tháo lắp linh hoạt, cho phép đổi pin chỉ trong vài phút thay vì chờ sạc. Một số mẫu hướng đến học sinh, sinh viên không cần bằng lái; trong khi các dòng cao cấp hơn có thể vận hành tới 165 km/lần sạc nhờ công nghệ pin LFP.

Cuộc đua xe máy điện tại Đông Nam Á đang bước sang giai đoạn mới khi các hãng Trung Quốc không còn chỉ xuất khẩu mà bắt đầu dịch chuyển sản xuất vào Việt Nam để đón đầu quá trình điện hóa giao thông. Tuy nhiên, lợi thế của thị trường Việt Nam hiện không chỉ nằm ở năng lực sản xuất hay giá bán, mà ngày càng nghiêng về doanh nghiệp nào xây dựng được hệ sinh thái vận hành đủ lớn, đủ tiện lợi và đủ bền vững để thay đổi thói quen tiêu dùng.

Trong cuộc chơi này, VinFast đang cho thấy tham vọng vượt ra ngoài vai trò một hãng xe điện đơn thuần.