Tết Nguyên đán và Tết Trung Quốc khác nhau như thế nào?

Trong nhiều năm, truyền thông quốc tế thường sử dụng cụm từ “Tết Trung Quốc” như một cách gọi mặc định cho dịp đón năm mới theo lịch Mặt Trăng ở châu Á. Cách gọi này tưởng chừng thuận tiện, song đang trở thành tâm điểm tranh luận khi ngày càng nhiều cộng đồng gốc Á cho rằng sự đánh đồng ấy làm mờ nhạt bản sắc văn hóa của các quốc gia khác.

Theo các nhà nghiên cứu, sự nhầm lẫn bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử và dòng chảy truyền thông phương Tây. Nhà sử học David Lei - thành viên hội đồng Hiệp hội Lịch sử người Hoa tại Mỹ, cho biết làn sóng nhập cư đầu tiên của người Trung Quốc vào giữa thế kỷ XIX đã mang theo các phong tục đón năm mới từ quê hương. Năm 1871, thị trấn Belleville (bang New Jersey) - nơi hình thành cộng đồng người Hoa sớm nhất ở Bờ Đông nước Mỹ, đã ghi nhận một trong những lễ mừng năm mới theo lịch Âm đầu tiên, với pháo hoa rầm rộ và quy mô lớn.

Sự xuất hiện sớm và mang tính biểu tượng này khiến ngày Tết theo lịch Âm dần được gắn chặt với văn hóa Trung Hoa trong nhận thức của xã hội phương Tây. Từ đó, thuật ngữ “Chinese New Year” được truyền thông sử dụng rộng rãi như một khái niệm bao trùm, bất chấp thực tế rằng nhiều quốc gia châu Á cũng đón năm mới theo hệ lịch này.

Theo ghi nhận của NBC News, cách gọi mang tính đồng nhất nói trên đang vấp phải phản ứng từ các cộng đồng gốc Á khác. Nhiều ý kiến cho rằng việc coi ngày Tết của họ như một biến thể của Tết Trung Quốc đã làm lu mờ bản sắc văn hóa riêng, đồng thời tạo ra cách hiểu thiếu đầy đủ về sự đa dạng trong khu vực.

Giới chuyên gia văn hóa nhận định rằng Tết Trung Quốc và Tết Âm lịch là 2 khái niệm cần được phân biệt rõ ràng. Tết Trung Quốc dùng để chỉ các phong tục, nghi lễ và tập quán truyền thống của người Hoa. Trong khi đó, Tết Âm lịch là thuật ngữ mang tính khái quát, bao hàm tất cả các lễ hội năm mới được xác định dựa trên hệ thống lịch Mặt Trăng của nhiều dân tộc khác nhau.

Một nguyên nhân phổ biến của sự nhầm lẫn xuất phát từ quan niệm cho rằng lịch Âm có nguồn gốc từ Trung Quốc, nên các quốc gia sử dụng hệ lịch này đều đang đón chung một cái Tết. Cách hiểu này vô tình xóa nhòa bản sắc của những nền văn hóa có lịch sử lâu đời và hệ giá trị tinh thần riêng biệt, trong đó có Việt Nam và Hàn Quốc.

Tại Việt Nam, ngày lễ quan trọng nhất trong năm được gọi là Tết Nguyên đán, thường được nhắc gọn là Tết. Người Việt duy trì nhiều phong tục đặc trưng như gói bánh chưng, bánh tét, trang trí hoa đào, hoa mai và hệ thống 12 con giáp với con mèo và con trâu - những yếu tố khác biệt so với truyền thống của Trung Quốc.

Tại Hàn Quốc, ngày Tết Seollal mang sắc thái trang trọng và trầm lắng hơn. Thay vì không khí lễ hội sôi động, người Hàn tập trung vào các nghi lễ gia đình.

Những nét đặc trưng dễ nhận thấy gồm việc mặc hanbok với gam màu nhã nhặn, thực hiện nghi lễ Charye để tưởng nhớ tổ tiên, thưởng thức canh bánh gạo tteokguk - món ăn mang ý nghĩa đánh dấu thêm một tuổi, và tham gia các trò chơi dân gian như Yut Nori. Với người Hàn, Seollal là thời điểm của sự chiêm nghiệm và lòng biết ơn, mang bản sắc khác biệt so với khái niệm “Lễ hội mùa xuân” của người Hoa.

Bên cạnh yếu tố văn hóa, lịch pháp cũng góp phần tạo nên sự mơ hồ trong nhận thức. Nhiều người cho rằng Tết Âm lịch chỉ diễn ra một lần duy nhất trong năm, thường rơi vào tháng 1 hoặc tháng 2 Dương lịch.

Trên thực tế, Tết Âm lịch là cách gọi mang tính toàn cầu, không cố định thời điểm cho mọi nền văn hóa. Người Mông Cổ, người Do Thái hay người Hồi giáo đều sử dụng các hệ thống lịch trăng riêng với cách tính năm mới hoàn toàn khác nhau. Việc gọi chung tất cả những dịp lễ này là “Tết Trung Quốc” vì vậy vừa sai lệch về văn hóa, vừa thiếu chính xác về mặt khoa học lịch pháp.

Sự giao thoa văn hóa qua nhiều thế kỷ đã tạo ra những hình ảnh tương đồng như màu đỏ tượng trưng cho may mắn hay các màn múa lân, khiến ranh giới giữa các khái niệm đôi khi trở nên mờ nhạt trong mắt công chúng quốc tế. Dù vậy, xu hướng gần đây cho thấy nhiều tổ chức quốc tế và thương hiệu toàn cầu đã chuyển sang sử dụng thuật ngữ “Tết Âm lịch” nhằm thể hiện tính bao quát và sự tôn trọng đối với đa dạng văn hóa.

Trong bối cảnh giao tiếp hiện đại, việc phân biệt rõ ràng giữa “Tết Trung Quốc” và “Tết Âm lịch” không chỉ là vấn đề ngôn ngữ, mà còn phản ánh mức độ hiểu biết và tinh tế văn hóa. Khi nhắc đến ngày Tết của người Hoa, có thể dùng "Tết Trung Quốc".

Khi nói về ngày lễ của người Việt, người Hàn hay các cộng đồng gốc Á khác, thuật ngữ "Tết Âm lịch" hoặc tên gọi riêng như "Tết", "Seollal" chính là cách thể hiện sự trân trọng tối thiểu đối với bản sắc riêng của mỗi quốc gia trong dòng chảy toàn cầu hóa.