‘Thần đồng Toán học’ của Việt Nam từng từ chối cơ hội ở Đức để về nước cống hiến, hiện đang là nhà khoa học có tầm ảnh hưởng lớn ở quốc tế

GS.TSKH Phùng Hồ Hải, nguyên Viện trưởng Viện Toán học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), Tổng Thư ký Hội Toán học Việt Nam, vừa được trao Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt, một trong những giải thưởng khoa học danh giá của Cộng hòa Liên bang Đức trong lĩnh vực Toán học.

Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt do Quỹ Alexander von Humboldt trao tặng nhằm ghi nhận những thành tựu nghiên cứu nổi bật của các nhà khoa học có tầm ảnh hưởng quốc tế.

Mỗi năm, chỉ khoảng 100 nhà khoa học được lựa chọn nhận giải. Phần thưởng trị giá 80.000 euro, tương đương hơn 2,4 tỷ đồng, đồng thời mở ra cơ hội để các nhà khoa học sang Đức hợp tác nghiên cứu với những nhóm nghiên cứu hàng đầu thế giới.

Được duy trì từ năm 1972, chương trình Humboldt được đánh giá cao trong cộng đồng khoa học quốc tế. Nhiều nhà khoa học từng nhận giải sau đó tiếp tục đạt những thành tựu lớn, trong đó có những người trở thành chủ nhân của giải Nobel.

Theo Quỹ Alexander von Humboldt, GS.TSKH Phùng Hồ Hải được GS Christopher Deninger, nhà toán học người Đức, đề cử. Hồ sơ ghi nhận những đóng góp nổi bật và toàn diện của ông trong lĩnh vực Toán học, đặc biệt ở các hướng nghiên cứu về đại số và hình học đại số.

Từ "thần đồng Toán học" đến nhà khoa học quốc tế

Giáo sư (GS) Phùng Hồ Hải sinh năm 1970 tại Hà Nội trong một gia đình có truyền thống khoa học.

Cha ông là GS Phùng Hồ, chuyên gia vật lý bán dẫn, từng giảng dạy tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Mẹ ông là PGS.TSKH Kiều Thị Xin, giảng viên trong lĩnh vực khí tượng - thủy văn và hải dương học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN).

Được tiếp xúc với môi trường khoa học từ nhỏ, ông sớm bộc lộ năng khiếu đặc biệt với Toán học. Khi còn là học sinh Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên (ĐHQGHN), ông đã đạt thành tích nổi bật tại các kỳ thi quốc tế.

Năm 1986, ông giành Huy chương Đồng tại Olympic Toán học quốc tế. Thành tích này trở thành một trong những dấu mốc quan trọng, góp phần định hướng ông theo đuổi con đường nghiên cứu Toán học chuyên sâu. Chính những thành tích đáng nể, ông khi ấy được gọi là "thần đồng Toán học" của Việt Nam.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông sang Nga học tập tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Lomonosov ở Moscow, một trong những trung tâm đào tạo Toán học hàng đầu thế giới. Môi trường học thuật tại đây giúp ông xây dựng nền tảng toán học hàn lâm và tiếp cận phương pháp nghiên cứu chuyên sâu.

Năm 1996, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ tại Đại học Ludwig Maximilian München, Đức. Gần một thập niên sau, năm 2005, ông tiếp tục hoàn thành học vị Tiến sĩ khoa học tại Đại học Duisburg-Essen.

Từ chối cơ hội phát triển ở Đức để trở về Việt Nam

Giai đoạn 2006-2008, GS Phùng Hồ Hải giảng dạy tại Đại học Duisburg-Essen. Năm 2006, ông được trao Giải thưởng Von Kaven của Quỹ Nghiên cứu Khoa học Đức (DFG), ghi nhận những đóng góp trong nghiên cứu.

Trong thời gian làm việc tại Đức, năng lực nghiên cứu của ông nhận được sự đánh giá cao từ giới học thuật. Ông có nhiều cơ hội phát triển sự nghiệp lâu dài tại quốc gia này, thậm chí có khả năng được bổ nhiệm chức danh Giáo sư.

Không chỉ làm việc tại Đức, "thần đồng Toán học" năm nào còn từng được mời nghiên cứu tại nhiều trung tâm khoa học hàng đầu thế giới như Viện Max Planck về Toán của Đức, Trung tâm Vật lý lý thuyết quốc tế (ICTP) tại Italy và Viện Nghiên cứu Khoa học Toán học (MSRI) tại Mỹ.

Tuy nhiên, thay vì tiếp tục phát triển sự nghiệp ở nước ngoài, ông lựa chọn trở về Việt Nam, tiếp tục nghiên cứu và đóng góp cho nền Toán học trong nước.

Trong sự nghiệp khoa học, ông còn nhận Học bổng Heisenberg giai đoạn 2005-2010 và Giải thưởng Baedeker dành cho luận án tiến sĩ xuất sắc tại Đức. Giai đoạn 2009-2013, ông được Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (TWAS) bầu làm Viện sĩ trẻ, đại diện khu vực Đông Á - Đông Nam Á - Thái Bình Dương. Ông là người Việt Nam đầu tiên trở thành thành viên trẻ của TWAS.

Năm 2012, GS Phùng Hồ Hải được đề nghị đặc cách công nhận chức danh Giáo sư, trở thành người Việt Nam trẻ tuổi nhất đạt học hàm này tại thời điểm đó.

Không chỉ tập trung vào nghiên cứu, ông còn đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong cộng đồng Toán học Việt Nam. Ông từng giữ cương vị Tổng Thư ký Hội Toán học Việt Nam và là Viện trưởng Viện Toán học giai đoạn 2017-2022.

Từ một học sinh chuyên Toán từng giành huy chương tại đấu trường quốc tế, GS.TSKH Phùng Hồ Hải đã xây dựng sự nghiệp nghiên cứu tại nhiều trung tâm khoa học lớn trên thế giới trước khi trở về Việt Nam.

Việc ông được trao Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt tiếp tục ghi nhận vị thế của một nhà toán học Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời được kỳ vọng mở rộng thêm các hoạt động hợp tác nghiên cứu giữa Việt Nam và Đức.