Thành phố đầu tiên trên thế giới có 100% taxi điện, 1.000 trạm sạc siêu nhanh, sạc 5 phút đi được 400km

Thâm Quyến hiện là thành phố đầu tiên trên thế giới vận hành đội xe dịch vụ công cộng được xanh hóa hoàn toàn, bao gồm xe buýt và taxi điện. Việc chuyển đổi này tạo ra những thay đổi rõ rệt đối với môi trường đô thị, từ chất lượng không khí đến mức độ tiếng ồn trên đường phố.

Sự chuyển mình của Thâm Quyến có thể nhận thấy bằng cả thính giác và thị giác. Tại nhiều khu vực, tiếng ồn giao thông giảm đáng kể, nhường chỗ cho những âm thanh sinh hoạt thường ngày của đô thị. Theo tạp chí Getaway, đây là một trong những hệ quả trực tiếp của dự án điện khí hóa giao thông công cộng quy mô lớn, được đánh giá là chưa từng có tiền lệ trên thế giới.

Lộ trình điện hóa bắt đầu từ năm 2017, khi Thâm Quyến trở thành thành phố lớn đầu tiên vận hành toàn bộ đội xe buýt điện. Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), toàn bộ 16.000 xe buýt diesel đã được thay thế bằng xe điện.

Quá trình này dựa trên 3 yếu tố then chốt: Chính sách trợ cấp mạnh mẽ từ Chính phủ, đầu tư lớn vào hạ tầng sạc và định hướng dài hạn nhằm cắt giảm phát thải carbon, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Hơn 1.800 trạm sạc được lắp đặt trên toàn thành phố, trong đó BYD - doanh nghiệp có trụ sở tại Thâm Quyến, được lựa chọn làm nhà cung cấp xe buýt điện và thiết bị sạc.

Theo ủy ban giao thông địa phương, việc điện hóa đội xe buýt giúp giảm khoảng 440.000 tấn CO₂ mỗi năm, tiết kiệm 160 triệu lít nhiên liệu và giảm khoảng 217.900 lít nước thải dầu mỡ.

Trên nền tảng đó, năm 2018, Thâm Quyến tiếp tục chuyển đổi toàn bộ hơn 22.000 taxi sang xe điện, qua đó trở thành thành phố lớn nhất thế giới cung cấp dịch vụ taxi hoàn toàn bằng điện.

Giai đoạn 2010-2022, chính phủ Trung Quốc đã phân bổ ước tính 300 tỷ NDT (khoảng hơn 1 triệu tỷ đồng) trợ cấp cho xe điện trên phạm vi toàn quốc. Chính quyền Thâm Quyến đồng thời đầu tư mạnh vào hạ tầng sạc để bảo đảm đội xe điện có thể vận hành ổn định ở quy mô lớn. Đến năm 2025, tỷ lệ xe năng lượng mới (NEV) trong tổng số xe đăng ký mới tại Thâm Quyến đạt 60-75%, cao hơn mức trung bình toàn quốc 48-53%.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu chuyển sang taxi điện, thành phố phải đối mặt với nhiều thách thức. Theo Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc (UN Habitat), mối lo lớn nhất của tài xế là phạm vi hoạt động của xe và nguy cơ hết pin giữa chừng, đặc biệt với các chuyến đi đường dài ra ngoại thành. Thời gian sạc pin kéo dài 1,5-2 giờ, trong khi xe xăng chỉ mất vài phút để tiếp nhiên liệu, làm giảm số chuyến xe có thể thực hiện trong mỗi ca làm việc.

Hạ tầng sạc cũng bộc lộ hạn chế khi các trạm phân bố không đồng đều, chủ yếu tập trung ở vùng ven do thiếu quỹ đất tại khu vực trung tâm. Tài xế buộc phải di chuyển quãng đường dài không có khách để sạc. Việc hàng nghìn xe sạc cùng lúc còn gây áp lực lớn lên hệ thống điện, đòi hỏi thành phố phải liên tục nâng cấp biến áp và đường dây truyền tải. Bên cạnh đó, giá taxi điện vẫn cao hơn xe xăng truyền thống, ngay cả khi có trợ cấp, làm gia tăng áp lực tài chính cho doanh nghiệp vận tải.

Đến nay, phần lớn các khó khăn trên đã được khắc phục. Thâm Quyến đã xây dựng hơn 1.000 trạm sạc siêu nhanh. Công nghệ mới cho phép sạc đầy hoặc đạt quãng đường khoảng 400 km chỉ trong 5 phút, đưa thời gian chờ sạc tiệm cận với thời gian đổ xăng. Các ứng dụng quản lý vận hành khuyến khích tài xế sạc vào giờ thấp điểm hoặc kết hợp sạc trong thời gian nghỉ, giúp giảm tới 90% tổn thất doanh thu do dừng xe.

Dòng xe điện thế hệ mới có phạm vi hoạt động thực tế 300-400km, giúp giảm số lần sạc trong mỗi ca làm việc xuống còn một lần hoặc sạc qua đêm. Song song đó, mô hình đổi pin được triển khai cho các đội xe chuyên biệt, rút ngắn gần như hoàn toàn thời gian chờ của tài xế.

Cùng với thành công, Thâm Quyến cũng đối diện thách thức mới liên quan đến pin xe điện đã qua sử dụng. Ước tính đến năm 2025, thành phố cần xử lý khoảng 7.431 tấn pin hết hạn. Trên phạm vi toàn quốc, đây là một phần của làn sóng gia tăng mạnh mẽ lượng pin xe điện cần tái chế.

Đến thời điểm hiện tại, Thâm Quyến đã chứng minh việc điện hóa 100% giao thông công cộng là khả thi khi chính sách, hạ tầng và hệ sinh thái công nghiệp được triển khai đồng bộ. Thành phố đang hướng tới mục tiêu xây dựng “thành phố siêu sạc”. Tính đến đầu năm 2025, Thâm Quyến có hơn 1.000 trạm sạc siêu nhanh và tổng cộng trên 410.000 trụ sạc, nằm trong nhóm đô thị đầu tiên trên thế giới có số trạm và trụ sạc vượt trạm xăng và trụ bơm nhiên liệu.

Song song với đó, các đội robotaxi đang được thí điểm với sự tham gia của những doanh nghiệp như Pony.ai và Apollo Go. Tính đến ngày 16/2, tổng số đơn đặt hàng đã thanh toán từ đầu năm của Pony.ai tại Thâm Quyến đã vượt tổng số đơn của cả năm 2025.

Từ nền tảng taxi điện mặt đất, Thâm Quyến tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực taxi bay điện (eVTOL), hướng tới mục tiêu phát triển di chuyển trên không như một dịch vụ taxi phổ thông nhằm giảm áp lực cho hạ tầng mặt đất. Việc khánh thành Khu công nghiệp eVTOL Yantian vào ngày 30/5/2025 đánh dấu sự hình thành khu công nghiệp chuyên nghiệp đầu tiên tại Trung Quốc tập trung vào lĩnh vực eVTOL trong nền kinh tế hàng không tầm thấp.