Thanh tra Chính phủ vào cuộc dự án sân bay hơn 5.800 tỷ tại tỉnh hẹp nhất Việt Nam: Phải vận hành sau 6 tháng nữa

Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra đối với các dự án gặp khó khăn, vướng mắc trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, trong đó dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không Quảng Trị được xác định còn nhiều tồn tại nghiêm trọng liên quan đến tiến độ, thu xếp tài chính và công tác quản lý thực hiện hợp đồng BOT.

Dự án Cảng hàng không Quảng Trị được đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), do Công ty cổ phần Tập đoàn T&T là nhà đầu tư đề xuất. Thủ tướng Chính phủ đã quyết định chủ trương đầu tư dự án vào tháng 12/2021. Tổng mức đầu tư dự án hơn 5.821 tỷ đồng, trong đó vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư khoảng 1.092 tỷ đồng.

Theo quyết định phê duyệt, dự án được chia thành hai dự án thành phần. Dự án thành phần 1 thực hiện công tác giải phóng mặt bằng với tổng diện tích hơn 265ha, gồm đất dùng chung và đất cảng hàng không dân dụng tại khu vực huyện Gio Linh (cũ), nay thuộc các xã Gio Linh và Cửa Việt. Tổng mức đầu tư cho hạng mục này hơn 233 tỷ đồng từ ngân sách trung ương, thời gian thực hiện giai đoạn 2023–2025. Dự án thành phần 2 là đầu tư xây dựng Cảng hàng không Quảng Trị đạt tiêu chuẩn sân bay cấp 4C, có khả năng phát triển khai thác tàu bay code E và sử dụng cho mục đích quân sự cấp II; mục tiêu đến năm 2049 đạt công suất 5 triệu hành khách và 25.500 tấn hàng hóa mỗi năm.

Kết luận thanh tra cho thấy, UBND tỉnh Quảng Trị, chủ đầu tư và các đơn vị liên quan chưa thực hiện việc rà soát, điều chỉnh Báo cáo nghiên cứu khả thi để bảo đảm phù hợp với quy hoạch được duyệt, theo yêu cầu của Hội đồng thẩm định liên ngành, Cục Quản lý đầu tư xây dựng và Cục Hàng không Việt Nam.

Đáng chú ý, việc thu xếp tài chính của nhà đầu tư bị đánh giá là quá chậm so với cam kết trong hợp đồng BOT. Sau 16 tháng kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực, doanh nghiệp dự án mới góp được khoảng 97 tỷ đồng trên tổng số 421 tỷ đồng vốn chủ sở hữu phải huy động, tương đương 23%, vượt quá thời hạn cho phép hoàn thành thu xếp tài chính theo quy định của Luật Đầu tư theo phương thức PPP.

Thanh tra cũng chỉ ra việc doanh nghiệp dự án không cung cấp đầy đủ hồ sơ khảo sát, thiết kế, năng lực nhà thầu, hợp đồng xây dựng và tài liệu liên quan đến huy động, giải ngân vốn để cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra, giám sát, không tuân thủ các điều khoản của hợp đồng BOT. Công tác lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế sau thiết kế cơ sở đối với nhiều hạng mục bị chậm khoảng 7 tháng; việc bổ nhiệm Giám đốc Quản lý dự án không đáp ứng điều kiện theo quy định.

Sau 15 tháng triển khai thi công, giá trị khối lượng nghiệm thu hoàn thành của dự án mới đạt 9,17% tổng mức đầu tư, trong khi giá trị nghiệm thu thanh toán chỉ đạt 4,23%, bị đánh giá là quá thấp, không bảo đảm tiến độ hợp đồng BOT đã ký kết. Một số gói thầu đã lựa chọn được nhà thầu nhưng chưa ký hợp đồng xây dựng; nhiều gói thầu vẫn tổ chức thi công khi chưa được bàn giao mặt bằng, chưa đủ điều kiện khởi công theo quy định của Luật Xây dựng.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Quảng Trị được nhận định còn nhiều hạn chế, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo hợp đồng BOT, không kịp thời báo cáo UBND tỉnh để có biện pháp xử lý khi dự án chậm tiến độ. Doanh nghiệp dự án cũng chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong quản lý xây dựng công trình.

Giải phóng mặt bằng tiếp tục là một trong những điểm nghẽn lớn của dự án. Đến nay, vẫn còn hơn 22ha đất, chiếm khoảng 8,42% tổng diện tích, chưa được bàn giao cho Công ty TNHH Cảng hàng không Quảng Trị, không đáp ứng mốc tiến độ trước ngày 31/12/2024 theo hợp đồng BOT. Đối với gần 41ha đất trồng lúa đã được cho thuê nhưng chưa bàn giao tại thực địa, doanh nghiệp dự án chưa hoàn thành thủ tục để cơ quan nhà nước xác định khoản tiền bảo vệ, phát triển đất trồng lúa phải nộp theo quy định.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Quảng Trị tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân liên quan, bao gồm các Sở, ngành và chính quyền địa phương có liên quan. Đồng thời, yêu cầu tỉnh khẩn trương hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng hạ tầng các khu tái định cư, rà soát lại Báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án.

Đối với doanh nghiệp dự án, Thanh tra Chính phủ yêu cầu hoàn tất ngay việc huy động đủ vốn chủ sở hữu và vốn vay, ký kết hợp đồng tín dụng theo đúng cam kết. Trường hợp đến tháng 7/2026 dự án không hoàn thành theo hợp đồng BOT đã ký, UBND tỉnh Quảng Trị phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ để xem xét, quyết định biện pháp xử lý theo quy định.

Sau kết luận của Thanh tra Chính phủ, công trường dự án đang triển khai thi công tấp nập. Theo doanh nghiệp dự án, đơn vị đã xác định rõ đường găng tiến độ cho từng hạng mục, tập trung tối đa nguồn lực, tổ chức thi công xuyên lễ, Tết dương lịch không nghỉ, mùng 5 Tết âm lịch ra quân khai xuân, quyết tâm hoàn thành đồng bộ các hạng mục trong tháng 6/2026, đưa sân bay vào khai thác từ tháng 7/2026 theo hợp đồng BOT.