Thế giới đứng trước ngã rẽ: TS. Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo nguy cơ ‘đình trệ trong lạm phát’

“Con dao hai lưỡi” của một đồng USD quá mạnh

Tại talkshow "Vì sao thị trường vàng thường bị "sốc nặng" khi có chiến tranh?", chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh, hiện nay khoảng 60% giao dịch ngoại thương toàn cầu vẫn sử dụng USD, từ thanh toán quốc tế, đầu tư đến dự trữ ngoại hối. Đồng tiền này không chỉ là phương tiện thanh toán mà còn là “tài sản an toàn” trong các giai đoạn bất ổn.

Ngay cả những nỗ lực của BRICS nhằm xây dựng một đồng tiền thay thế cũng chưa đạt kết quả rõ rệt. “Ít nhất trong 10 năm tới, vị trí của USD vẫn rất vững chắc”, ông nhận định.

Mặt tích cực là USD mạnh giúp Mỹ duy trì quyền lực tài chính và địa chính trị, bởi phần lớn hệ thống thanh toán quốc tế vẫn xoay quanh đồng tiền này. Tuy nhiên, TS. Hiếu chỉ ra một nghịch lý: USD mạnh không hoàn toàn có lợi cho chính nước Mỹ.

“Khi USD tăng giá, hàng xuất khẩu Mỹ trở nên đắt đỏ, làm giảm sức cạnh tranh toàn cầu. Ngược lại, hàng nhập khẩu rẻ hơn, khiến cán cân thương mại chịu áp lực”, ông nói.

Nguy cơ “stagflation”: Kịch bản đáng lo nhất

Một trong những rủi ro lớn nhất hiện nay, theo TS. Hiếu, đến từ giá năng lượng leo thang, đặc biệt là dầu mỏ.

Ông phân tích, dầu là đầu vào của gần như toàn bộ nền kinh tế – từ vận tải, sản xuất đến điện năng. Khi giá dầu tăng thì chi phí logistics tăng, giá thành sản xuất đội lên, giá hàng hóa tiêu dùng leo thang. Điều này tạo ra hiệu ứng domino, khiến lạm phát lan rộng trên toàn cầu.

Với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như Việt Nam, tác động còn rõ nét hơn: Giá dầu tăng không chỉ làm chi phí nhập khẩu cao hơn mà còn len lỏi vào từng ngõ ngách của đời sống, từ xăng xe đến điện, thực phẩm và dịch vụ.

TS. Nguyễn Trí Hiếu đưa ra một ví dụ đơn giản nhưng đáng suy ngẫm: Nếu lạm phát 5%, thì 100 đồng hôm nay chỉ còn giá trị tương đương 95 đồng vào cuối năm.

Hệ quả là Người dân buộc phải cắt giảm chi tiêu, doanh nghiệp khó tiêu thụ hàng hóa, tổng cầu suy giảm. Từ đó, nền kinh tế rơi vào trạng thái tăng trưởng chậm lại hoặc đình trệ.

“Lạm phát không chỉ làm mất giá tiền tệ, mà còn có thể kéo cả nền kinh tế vào suy thoái nếu vượt quá kiểm soát,” ông nhấn mạnh.

Theo TS. Hiếu, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, thế giới có thể rơi vào tình trạng lạm phát cao (do chi phí tăng); tăng trưởng thấp (do tiêu dùng và đầu tư suy giảm)

“Đây chính là trạng thái stagflation – một trong những kịch bản khó xử lý nhất của kinh tế vĩ mô”, ông khuyến nghị.

Khác với suy thoái thông thường, stagflation khiến các chính phủ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: Thắt chặt tiền tệ để chống lạm phát làm kinh tế suy yếu hơn; nới lỏng để kích thích tăng trưởng lại đẩy lạm phát tăng cao

Không chỉ là cú sốc ngắn hạn, mà là một chu kỳ mới?

TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng những biến động hiện nay không chỉ mang tính nhất thời, mà có thể là dấu hiệu của một chu kỳ bất ổn dài hạn. Các cuộc xung đột trong 5 năm qua – từ Trung Đông đến các điểm nóng khác, đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng, gây áp lực lên thị trường năng lượng, và thay đổi cách các quốc gia hoạch định chính sách.

“Đáng chú ý, nỗi lo về vũ khí hạt nhân và các xung đột quy mô lớn đang quay trở lại, đặt ra những câu hỏi mang tính “sống còn” đối với toàn nhân loại”, ông cảnh báo.

Từ góc nhìn của TS. Nguyễn Trí Hiếu, thế giới đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng: Một bên là ổn định tương đối nếu các xung đột được kiểm soát, bên kia là chu kỳ bất ổn kéo dài, với lạm phát cao, tăng trưởng thấp và rủi ro địa chính trị gia tăng.

Trong bối cảnh đó, điều quan trọng không chỉ là phản ứng trước các cú sốc ngắn hạn, mà còn là tái định hình tư duy chính sách và chiến lược phát triển dài hạn.

“Những gì đang diễn ra không chỉ là triệu chứng. Vấn đề nằm ở những thay đổi sâu xa của trật tự kinh tế và địa chính trị toàn cầu,” ông kết luận.