Thị trường carbon mở cửa: Doanh nghiệp Việt chậm chân có thể mất trắng cơ hội

Việt Nam đang bước vào giai đoạn then chốt trong quá trình hình thành thị trường carbon, khi hành lang pháp lý dần hoàn thiện và sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế ngày càng rõ nét, tạo nền tảng để doanh nghiệp không chỉ tuân thủ mà còn tận dụng cơ hội từ chuyển đổi xanh.

Ngày 17/4/2026, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon”, với sự đồng hành kỹ thuật của Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) cùng chương trình Aus4Growth. Sự kiện thu hút đông đảo đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị vận hành thí điểm thị trường carbon trong nước.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng cho biết, lộ trình xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam đang được đẩy nhanh với hệ thống chính sách ngày càng đồng bộ và cụ thể. Từ nền tảng là Nghị định 06/2022/NĐ-CP, Chính phủ đã liên tiếp ban hành nhiều quy định quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường, từ xác định đối tượng kiểm kê phát thải bắt buộc, phân bổ hạn ngạch, đến thiết lập sàn giao dịch và cơ chế trao đổi tín chỉ carbon.

Theo ông Phòng, thị trường carbon không chỉ là công cụ kiểm soát phát thải, mà còn là một cấu phần của nền kinh tế mới, nơi tín chỉ carbon trở thành tài sản có thể giao dịch. Điều này mở ra cơ hội để doanh nghiệp chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, cải thiện năng lực quản trị và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

“Tham gia thị trường carbon không đơn thuần là nghĩa vụ tuân thủ, mà còn mang lại lợi ích thiết thực như tối ưu chi phí vận hành, nâng cao uy tín thương hiệu và tiếp cận các nguồn tài chính xanh từ quốc tế”, ông Phòng nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý, ông Phạm Nam Hưng cho biết Việt Nam đã có quá trình chuẩn bị dài hơi cho thị trường carbon. Ngay từ giai đoạn 2012–2013, các bước nền tảng cho kiểm kê phát thải đã được triển khai. Đến năm 2015, Việt Nam đưa ra cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính và đến năm 2021 tiếp tục nâng mục tiêu lên phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Theo ông Hưng, quá trình này cho thấy Việt Nam đã chuyển từ tư duy thích ứng sang chủ động tham gia vào nỗ lực toàn cầu ứng phó biến đổi khí hậu. Trong thời gian tới, việc hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), cũng như xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải thống nhất, sẽ đóng vai trò then chốt để đảm bảo thị trường vận hành minh bạch và hiệu quả.

Ở góc độ quốc tế, bà Cecilia Brennan đánh giá Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ về thể chế và đang đứng trước thời điểm quan trọng để chuyển sang giai đoạn triển khai thực tế. Với cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, hợp tác về khí hậu và năng lượng đang trở thành trụ cột trong quan hệ Việt Nam – Australia.

Australia hiện hỗ trợ Việt Nam thông qua nhiều sáng kiến như Nền tảng Đối tác Doanh nghiệp (BPP), Quan hệ đối tác Tài chính khí hậu Australia (ACFP) và Aus4Innovation. Các chương trình này tập trung vào thử nghiệm mô hình thị trường carbon, phát triển nông nghiệp phát thải thấp, cũng như thúc đẩy hệ sinh thái tài chính xanh.

Theo bà Brennan, trong bối cảnh gần 1/3 lượng phát thải toàn cầu đã được điều chỉnh thông qua các cơ chế định giá carbon, yêu cầu về tính minh bạch, độ tin cậy và chất lượng dự án ngày càng khắt khe. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nhanh chóng nâng cao năng lực kỹ thuật, hiểu rõ tiêu chuẩn quốc tế và chủ động thích ứng.

Từ góc độ chính sách, ông Đỗ Thanh Lâm khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị toàn diện để tham gia thị trường. Trước hết là nghiên cứu kỹ các quy định pháp luật liên quan, từ đó xây dựng chiến lược quản trị hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Đồng thời, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực vận hành, xây dựng hệ thống dữ liệu và lựa chọn phương án giao dịch phù hợp để tối ưu chi phí tuân thủ.

Các chuyên gia nhận định, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở khung pháp lý hay nguồn lực tài chính, mà ở việc xây dựng niềm tin và năng lực cho doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp hiểu rõ vai trò của mình, chủ động tham gia và coi carbon là một loại tài sản chiến lược, thị trường sẽ có nền tảng để phát triển bền vững.

Trong dài hạn, việc vận hành hiệu quả thị trường carbon không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà còn giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, bền vững.