Thị trường chứng khoán sắp bước vào 'siêu chu kỳ', nhà đầu tư cần một tư duy mới

Sáng ngày 7/4, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) phối hợp với Chứng khoán SSI và Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Đào tạo Chứng khoán (SRTC) tổ chức Hội nghị “Tư duy mới trong đầu tư chứng khoán”, trong bối cảnh thị trường được đánh giá đang bước vào một giai đoạn mang tính bản lề, khi câu chuyện nâng hạng và dòng vốn ngoại trở thành biến số lớn nhất chi phối kỳ vọng nhà đầu tư.

Phát biểu khai mạc, ông Hà Duy Tùng – Phó Chủ tịch SSC – nhấn mạnh, sự phát triển lành mạnh và bền vững của thị trường chứng khoán không thể tách rời vai trò của cộng đồng nhà đầu tư.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Đức Thông – Tổng Giám đốc SSI – đặt vấn đề bằng một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: “Vì sao lại là tư duy mới?” Theo ông, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một thời điểm quan trọng, khi câu chuyện nâng hạng ngày càng rõ nét. Chỉ riêng dòng vốn thụ động theo các chỉ số như MSCI cũng có thể lên tới hàng tỷ USD, chưa kể các dòng vốn chủ động sẽ đi sau đó.

Trong bối cảnh cơ hội mở ra, cách tiếp cận thị trường cũng buộc phải thay đổi. Nhà đầu tư không thể tiếp tục dựa vào cảm xúc, mà cần những phân tích sâu hơn, hệ thống hơn – đặc biệt là sự hỗ trợ của các công cụ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).

“Thị trường sẽ phát triển lành mạnh hơn nếu nhà đầu tư được chuẩn bị tốt hơn”, ông nhấn mạnh, đồng thời khẳng định SSI sẽ tiếp tục đồng hành cùng nhà đầu tư trong quá trình này.

Ông Thông cho rằng, thị trường đang vận động với tốc độ nhanh chưa từng có, kéo theo sự thay đổi trong hành vi dòng tiền. Trong một môi trường như vậy, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc ai có thông tin sớm hơn, mà nằm ở việc ai có nền tảng kiến thức vững chắc và tư duy đầu tư tốt hơn.

Ông Trịnh Văn Điển, Phó Giám đốc SRTC đưa ra một nhận định đáng chú ý: thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước khả năng bước vào một “siêu chu kỳ”, với động lực chính đến từ câu chuyện nâng hạng.

Theo ông, nếu được nâng hạng, dòng vốn đầu tư gián tiếp quy mô lớn sẽ đổ vào thị trường, tạo ra những thay đổi mang tính cấu trúc. Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư không thể tiếp cận theo kiểu cảm tính, mà cần một hệ thống tư duy rõ ràng – từ việc xác định mục tiêu đầu tư (tăng trưởng, tích sản…) đến cách phân bổ tài sản theo các nhóm rủi ro khác nhau.

Ông Điển cũng nhấn mạnh, dòng vốn sẽ liên tục luân chuyển giữa các lớp tài sản, đòi hỏi nhà đầu tư phải hiểu chu kỳ thị trường. Ở cấp độ doanh nghiệp, việc lựa chọn cổ phiếu cần dựa trên các chỉ tiêu cốt lõi như hiệu quả sinh lời, tăng trưởng, cấu trúc tài chính và đặc biệt là chất lượng dòng tiền.

Tuy nhiên, ông lưu ý, phân tích và định giá chỉ là một phần của bài toán. “Phân tích tốt, định giá đúng nhưng mua sai thời điểm thì vẫn có thể thua lỗ”, ông nói.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Đỗ Văn Vang – Trưởng phòng Khảo thí SRTC – cho rằng có những thời điểm diễn biến giá cổ phiếu không phản ánh đầy đủ giá trị doanh nghiệp. Vì vậy, bên cạnh phân tích cơ bản, nhà đầu tư cần nhìn vào chính thị trường – thông qua dữ liệu giao dịch và xu hướng dòng tiền.

Theo ông, phân tích kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc xác định thời điểm mua – bán, đặc biệt khi kết hợp với các phương pháp phân tích khác. Việc theo dõi dòng tiền vào cổ phiếu giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn “hành vi thị trường”, thay vì chỉ dựa vào câu chuyện doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quan trọng hơn cả là kỷ luật đầu tư. Nhà đầu tư cần xác định rõ nguyên tắc hành động: mua khi nào, xử lý ra sao khi cổ phiếu biến động. Trong đó, cắt lỗ là nguyên tắc khó nhưng bắt buộc, và việc đa dạng hóa danh mục có thể giúp giảm thiểu tổn thất.

“Đừng cố gắng chống lại thị trường. Thị trường luôn đúng”, ông Vang nhấn mạnh.

Ở phiên thảo luận, câu hỏi về mức sinh lời kỳ vọng của nhà đầu tư thu hút nhiều ý kiến. Các diễn giả cho rằng trong bối cảnh hiện nay, mức lợi nhuận từ 10–15%/năm là khả thi, thậm chí có thể cao hơn trong những giai đoạn thị trường thuận lợi, đặc biệt khi câu chuyện nâng hạng trở thành động lực chính cho dòng vốn.

Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào con số, các chuyên gia nhấn mạnh yếu tố cốt lõi nằm ở cách quản trị danh mục. Đầu tư dài hạn theo hướng tích sản, tái cân bằng khi danh mục lệch và phân bổ tài sản phù hợp với nhu cầu thanh khoản được xem là nền tảng bền vững hơn so với việc chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Một điểm chung được nhấn mạnh là nhà đầu tư cần xác định rõ ưu tiên tài chính cá nhân, đảm bảo các nhu cầu thiết yếu trước khi dành nguồn lực cho đầu tư. “Đầu tư nên là một phần của cuộc sống, không phải yếu tố gây áp lực cho cuộc sống”, đại diện SRTC chia sẻ.

Ở góc độ rủi ro, các diễn giả cho rằng sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư không nằm ở thiếu thông tin, mà ở việc không biết chọn lọc thông tin. Trong bối cảnh thị trường ngày càng mở, lượng thông tin lớn đi kèm với rủi ro nhiễu, khiến nhà đầu tư dễ rơi vào trạng thái FOMO và phá vỡ kỷ luật.

Bên cạnh đó, việc sử dụng đòn bẩy tài chính (margin) cũng được ví như “con dao hai lưỡi”. Nếu sử dụng hợp lý, đây có thể là công cụ gia tăng hiệu quả đầu tư, nhưng khi lạm dụng, rủi ro sẽ tăng mạnh, đặc biệt trong các giai đoạn biến động.

Về tâm lý đầu tư, các chuyên gia thẳng thắn nhìn nhận hiện tượng “gồng lỗ, chốt lãi sớm” vẫn rất phổ biến. Để khắc phục, nhà đầu tư cần xây dựng kỷ luật rõ ràng, đặc biệt là nguyên tắc cắt lỗ – yếu tố được xem là khó nhưng mang tính sống còn.

Liên quan đến việc nhận diện thông tin rủi ro, các diễn giả khuyến nghị nhà đầu tư nên ưu tiên các nguồn chính thống từ doanh nghiệp, công ty chứng khoán và cơ quan quản lý. “Thông tin tốt thường không thúc ép nhà đầu tư phải hành động ngay lập tức”, một chuyên gia lưu ý.

Tổng kết phiên thảo luận, các ý kiến đều thống nhất rằng không tồn tại một “công thức lợi nhuận” cố định cho mọi nhà đầu tư. Điều quan trọng nhất vẫn là kỷ luật, khả năng kiểm soát cảm xúc và sự kiên trì tích lũy kinh nghiệm qua các chu kỳ thị trường.