Thông quan trước, giải trình sau: Doanh nghiệp không còn ‘kẹt’ ở khâu trị giá hải quan

Thông tư 121/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, có hiệu lực từ ngày 1/2/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng của ngành Hải quan từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu số, với cơ chế giải phóng hàng trước, tham vấn sau, tạo thuận lợi thực chất cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Trọng tâm của Thông tư là tái thiết kế các chỉ tiêu thông tin trên Tờ khai nhập khẩu điện tử, theo hướng chuẩn hóa và cấu trúc hóa dữ liệu ngay từ khâu khai báo. Theo đó, quản lý rủi ro không còn bắt đầu tại cửa khẩu mà xuất phát từ chất lượng thông tin do doanh nghiệp cung cấp.

Thông tư 121 đặt nền tảng trên nguyên tắc dữ liệu càng đầy đủ, chi tiết thì rủi ro thông quan càng thấp. Việc bổ sung thông tin về người xuất nhập khẩu trong các loại hình đặc thù, hay ghi chú riêng đối với hàng hóa chờ phân tích, phân loại cho thấy Hải quan đang quản lý xuyên suốt theo dòng hàng và đối tượng trên cùng một hệ thống số.

Đáng chú ý, Thông tư cập nhật Incoterms® 2020, trong đó có quy tắc DPU, vào xác định trị giá hóa đơn, giúp đồng bộ chuẩn mực thương mại quốc tế với hệ thống quản lý trong nước, hạn chế sai lệch khi tính thuế.

Đáng chú ý là cơ chế “giải phóng hàng trước, tham vấn sau”. Doanh nghiệp không còn phải giải trình ngay tại thời điểm làm thủ tục với các mặt hàng rủi ro về giá. Hàng hóa được đưa về bảo quản hoặc sản xuất, kinh doanh; việc tham vấn được thực hiện trong vòng 30 ngày kể từ ngày giải phóng hàng.

Cách làm này giúp tách dòng chảy hàng hóa khỏi tranh luận về hồ sơ, qua đó giảm chi phí lưu kho, rút ngắn thời gian thông quan và tối ưu vòng quay vốn.

Thông tư cũng duy trì cơ chế “tham vấn một lần, sử dụng nhiều lần” trong thời hạn 6 tháng, nếu đáp ứng đủ các tiêu chí tương đồng về hàng hóa, đối tác và điều kiện giao hàng. Toàn bộ quy trình tham vấn được số hóa, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, tăng tính minh bạch.

Ở chiều ngược lại, khi thủ tục tại cửa khẩu được nới lỏng, trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp cũng cao hơn. Cơ quan Hải quan sẽ tăng cường kiểm tra sau thông quan, yêu cầu doanh nghiệp chuẩn hóa hệ thống kế toán, chứng từ và sẵn sàng cung cấp bằng chứng về trị giá giao dịch theo quy định.