Thu nội địa dưới chuẩn, nợ thuế vượt mốc 204.000 tỷ: Kiểm toán Nhà nước kiến nghị gì?

Nghịch lý ngân sách

Chiều 9/4, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa mới, Tổng Kiểm toán Nhà nước (KTNN) Nguyễn Hữu Nghĩa đã trình bày bức tranh toàn cảnh về quyết toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2024.

Về mặt tích cực, quyết toán thu NSNN đạt gần 2,06 triệu tỷ đồng (bằng 121% dự toán). Tuy nhiên, đi sâu vào chi tiết, KTNN đã bóc tách nhiều tồn tại mang tính hệ thống:

-Thu nội địa "hụt hơi": Chỉ đạt 83,7% tổng thu NSNN, thấp hơn mức bình quân kỳ vọng 85-86% theo Nghị quyết của Quốc hội. Điều này cho thấy cơ cấu thu ngân sách chưa thực sự bền vững.

-Dự báo thiếu chính xác: Công tác lập dự toán không sát thực tế, lấy số liệu cũ thấp hơn thực hiện làm căn cứ, dẫn đến việc vượt dự toán ảo nhưng thực chất quản lý còn lỏng lẻo.

-Nợ thuế "phình to": Tính đến cuối năm 2024, tổng nợ thuế đã vượt mốc 204.000 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm trước. Đáng chú ý, nợ thuế hiện chiếm tới 11,86% tổng thu nội địa – một tỷ lệ gây áp lực lớn lên cán cân tài chính.

Báo cáo kiểm toán chỉ rõ tình trạng xác định thiếu doanh thu, sai chi phí để "né" thuế vẫn diễn ra phổ biến. Đặc biệt, khu vực hộ kinh doanh và quản lý đất đai đang trở thành những điểm nóng về thất thu:

"Việc xác định quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội nộp bằng tiền tại các dự án thương mại ở một số địa phương chưa đúng quy định, có nguy cơ gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước”, Tổng KTNN Nguyễn Hữu Nghĩa nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, công tác hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) vẫn tiềm ẩn rủi ro sai phạm cao, trong khi việc xử lý các đối tượng nợ thuế, nộp thuế ảo lại chậm trễ, thiếu quyết liệt trong cưỡng chế.

Kiến nghị xử lý tài chính hơn 21,7 nghìn tỷ đồng

Trong khi thu ngân sách gặp khó về cơ cấu, công tác chi cũng đối mặt với tình trạng "có tiền không tiêu được": Giải ngân đầu tư công chỉ đạt 81,8%. Cá biệt có những bộ, ngành giải ngân vốn trong nước 2 năm liên tiếp dưới 30%. Có tới 11.615 dự án chậm quyết toán, gây lãng phí nguồn lực và phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản mới. Tình trạng chi vượt định mức, hỗ trợ sai đối tượng, không thực hiện tiết kiệm 5% vẫn diễn ra tại nhiều đơn vị.

Năm 2024 phát hành hơn 330.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, chủ yếu kỳ hạn 10 năm. Con số này cao gấp đôi lượng đáo hạn các năm tới, tạo ra "quả bom" áp lực trả nợ trong giai đoạn 2025-2033.

Trước những sai phạm và tồn tại nêu trên, Kiểm toán Nhà nước kiến nghị tăng thu, giảm chi NSNN hơn 21.798 tỷ đồng và hơn 1,7 triệu USD. Ngoài ra, còn các kiến nghị xử lý khác trị giá gần 19.500 tỷ đồng. Đề nghị rà soát, hủy bỏ hoặc sửa đổi 166 văn bản pháp luật (gồm 1 Luật, 11 Nghị định, 18 Thông tư...) không còn phù hợp với thực tiễn.

“Yêu cầu Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm cá nhân, tổ chức để xảy ra tình trạng giải ngân thấp và nợ thuế tăng cao”, Tổng Kiểm toán Nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nói.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi lưu ý rằng, việc bội chi giảm so với dự toán (còn 2,8% GDP) một phần do không giải ngân được các nhiệm vụ chi đầu tư. Đây là một tín hiệu không hoàn toàn tích cực, bởi nó làm suy giảm động lực phục hồi và tăng trưởng kinh tế bền vững của đất nước.