Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Doanh nghiệp phải trở thành lực lượng kiến tạo tăng trưởng

Tại Hội nghị “Doanh nghiệp góp phần vào tăng trưởng hai con số và Thủ tướng Chính phủ tri ân doanh nghiệp”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn cho rằng giai đoạn phát triển tới đòi hỏi phải thay đổi căn bản tư duy điều hành, chuyển từ “ổn định để phát triển” sang “ổn định để bứt phá”, từ “cải thiện môi trường kinh doanh” sang “kiến tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia”, đặc biệt là từ “hỗ trợ doanh nghiệp” sang “trao quyền và đồng hành” để doanh nghiệp trở thành lực lượng kiến tạo tăng trưởng.

Theo ông, khu vực doanh nghiệp hiện đóng góp khoảng 60% GDP, tạo việc làm cho hơn 16 triệu lao động và giữ vai trò chủ lực trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Trong đó, doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt ở các ngành, lĩnh vực trọng yếu, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và ổn định kinh tế vĩ mô.

Khu vực tư nhân ngày càng khẳng định là động lực quan trọng của nền kinh tế, lan tỏa tinh thần khởi nghiệp và từng bước hình thành các tập đoàn có thương hiệu khu vực, quốc tế.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục là bộ phận cấu thành quan trọng khi Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia thu hút vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất thế giới.

Ba khu vực doanh nghiệp đang từng bước gắn kết, tạo thành sức mạnh tổng hợp, thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững. Đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng hơn 25% so với năm 2020.

Đặc biệt, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, làn sóng khởi sự kinh doanh gia tăng mạnh, với bình quân khoảng 18.000 doanh nghiệp thành lập mới mỗi tháng từ tháng 5/2025, tăng 38% so với giai đoạn trước đó. Cả năm 2025 ghi nhận gần 298.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Về huy động nguồn lực, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2021–2025 đạt khoảng 33% GDP. Quy mô thị trường cổ phiếu đến cuối năm 2025 đạt khoảng 86,7% GDP, thị trường trái phiếu khoảng 30% GDP.

Riêng trong năm 2025, qua ba đợt khởi công, khánh thành đồng loạt, cả nước có 564 dự án với tổng vốn khoảng 5,2 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực tư nhân chiếm gần 75%.

Tuy vậy, Thứ trưởng Cao Anh Tuấn cũng chỉ ra nhiều hạn chế như thể chế, pháp luật còn bất cập; cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh chưa triệt để; một số vướng mắc pháp lý của doanh nghiệp và dự án đầu tư chưa được xử lý dứt điểm.

Bước sang giai đoạn 2026–2030, ông cho rằng bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời tạo nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Nếu tiếp tục dựa vào các động lực truyền thống, mục tiêu này khó có thể đạt được.

Theo đó, cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trên nền tảng Nhà nước kiến tạo phát triển và thể chế hiện đại. Trong quá trình này, doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm, là chủ thể kiến tạo tăng trưởng.

Cụ thể, khu vực tư nhân cần trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; doanh nghiệp nhà nước tập trung vào các lĩnh vực then chốt, đóng vai trò dẫn dắt và phát triển công nghệ lõi; doanh nghiệp FDI là nguồn lực bổ sung, gắn kết chặt chẽ hơn với khu vực trong nước. Ba khu vực này cần hỗ trợ lẫn nhau, hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp năng động và bền vững.

Thứ trưởng nhấn mạnh cần thay đổi nhận thức khi doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thực thi chính sách mà phải tham gia định hình chiến lược phát triển quốc gia. Trong đó, các doanh nghiệp lớn cần đóng vai trò dẫn dắt, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, cải cách môi trường kinh doanh, cắt giảm thực chất điều kiện kinh doanh, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; bảo đảm quyền tự do kinh doanh và tiếp cận bình đẳng các nguồn lực. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình kinh tế mới, áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong các lĩnh vực như công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo và công nghệ chiến lược.

Về phía doanh nghiệp, cần chủ động đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh. Đồng thời, tích cực tham gia các dự án lớn, chương trình khoa học công nghệ trọng điểm, nâng cao năng lực sản xuất trong các ngành công nghiệp chiến lược và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do.

Đối với các hiệp hội doanh nghiệp, cần tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, bảo vệ quyền lợi hội viên và đóng vai trò cầu nối hiệu quả giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về tốc độ mà còn là yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là nhiệm vụ chiến lược nhằm đưa Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế của nền kinh tế trên trường quốc tế.