Thước đo của Warren Buffett phát tín hiệu nguy hiểm, chứng khoán Mỹ đối mặt rủi ro điều chỉnh

Trong số ra ngày 10/12/2001 của tạp chí Fortune, huyền thoại đầu tư Warren Buffett đã công bố một bài viết dài 7 trang, giới thiệu một thước đo thị trường quan trọng sau này được biết đến rộng rãi với tên gọi “chỉ số Buffett”.

Nội dung này được ông phát triển từ bài phát biểu tại Hội nghị thường niên Allen & Co. ở Sun Valley, nơi quy tụ nhiều CEO hàng đầu. Chính nhà báo kỳ cựu Carol Loomis là người đã thuyết phục Buffett chuyển thể và mở rộng bài phát biểu thành một bài viết hoàn chỉnh.

Carol Loomis, người từng chỉnh sửa các bức thư thường niên của Berkshire Hathaway, được Buffett đánh giá là “nhà báo kinh doanh xuất sắc nhất”. Bà nổi tiếng với khả năng phân tích sâu sắc hiệu quả tài chính của các tập đoàn lớn và từng sớm chỉ trích thương vụ sáp nhập AOL – Time Warner.

Những khái niệm Buffett đưa ra cách đây gần 25 năm vẫn còn nguyên giá trị, thậm chí càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

Khi đó, ông viết trong giai đoạn bong bóng Dot-com đang xì hơi và lý giải vì sao thị trường sụt giảm là điều tất yếu. Cụ thể, chỉ số Buffett đo lường tổng mức vốn hóa của thị trường chứng khoán Mỹ so với quy mô của nền kinh tế bằng cách lấy giá trị cộng gộp của toàn bộ cổ phiếu niêm yết rồi chia cho tổng sản phẩm trong nước (GDP) ước tính quý gần nhất.

Ông từng nhấn mạnh rằng khi chỉ số này chạm ngưỡng 200% vào đỉnh bong bóng năm 2000, đó là dấu hiệu nguy hiểm. “Nếu tỷ lệ này giảm về 70–80%, việc mua cổ phiếu sẽ rất có lợi. Nhưng nếu tiến gần 200% như năm 1999–2000, bạn đang chơi với lửa”, Buffett cảnh báo. Thực tế, sau đó thị trường đã lao dốc mạnh, với S&P 500 mất gần một nửa giá trị vào giữa năm 2002.

Chỉ báo Buffett hiện còn đáng lo hơn năm 2001

Hiện tại, thị trường đang chứng kiến một làn sóng hưng phấn hiếm thấy. Sau cú giảm do chiến sự Iran, S&P 500 đã bật tăng hơn 13% và lập kỷ lục mới ở mức 7.140 điểm vào ngày 17/4.

Đáng chú ý, chỉ số Buffett hiện đã lên tới 232%, cao hơn khoảng 1/6 so với mức mà Buffett từng cảnh báo là “vùng nguy hiểm”.

Mức định giá cao bất thường này đặt ra hai vấn đề lớn: Thứ nhất, lợi nhuận doanh nghiệp đang tăng nhanh hơn GDP.

Hiện lợi nhuận chiếm khoảng 12% GDP, so với mức trung bình lịch sử chỉ 7–8%. Tuy nhiên, theo lý thuyết kinh tế, biên lợi nhuận cao sẽ thu hút cạnh tranh, khiến giá giảm và thị phần bị chia sẻ.

Nhà Kinh tế học đoạt Nobel Milton Friedman từng nhận định: “Lợi nhuận doanh nghiệp không thể duy trì ở mức cao hơn tỷ trọng lịch sử trong GDP trong thời gian dài”.

Thứ hai, cổ phiếu đang trở nên đắt đỏ hơn nhiều so với lợi nhuận. Tỷ lệ P/E của S&P 500 hiện vượt 28 lần, cao hơn khoảng 2/3 so với mức trung bình 100 năm là 17 lần. Điều này cho thấy cả lợi nhuận và định giá đều có khả năng điều chỉnh giảm về mức bình thường - kéo theo chỉ số thị trường đi xuống.

Rủi ro điều chỉnh mạnh vẫn hiện hữu

Lịch sử cho thấy những giai đoạn chỉ số Buffett tăng vọt thường đi kèm các đợt điều chỉnh sâu. Sau khi chạm mốc 200% thời kỳ Dot-com, thị trường đã giảm khoảng 50%. Gần đây hơn, vào tháng 11/2021, chỉ số này cũng vượt ngưỡng tương tự trước khi giảm 19%.

Buffett từng cảnh báo rằng nếu nhà đầu tư vẫn kỳ vọng thị trường tiếp tục tăng mạnh khi chỉ báo ở mức cao kỷ lục, thì điều đó đồng nghĩa họ đang tin vào một sự “thoát ly khỏi quy luật kinh tế”.

Hiện tại, phe lạc quan vẫn chiếm ưu thế và cho rằng thị trường có thể tiếp tục đi lên, bất chấp định giá đã vượt xa ngưỡng lịch sử. Tuy nhiên, bài học từ chỉ số Buffett vẫn còn nguyên giá trị: Khi thị trường trở nên quá hưng phấn, rủi ro điều chỉnh sâu là điều khó tránh khỏi.

Phát hiện và phổ biến chỉ báo này là một đóng góp lớn của Carol Loomis. Và như chính thông điệp mà chỉ báo gửi gắm: Nếu nhà đầu tư tiếp tục bị cuốn theo những kỳ vọng lạc quan quá mức, họ có thể sẽ phải đối mặt với một “cơn say” kéo dài và hậu quả không hề nhẹ.

Tham khảo Fortune