Tiến sĩ người Việt đang giảng dạy tại Đại học ở Hà Lan nói thẳng sự thật với phụ huynh về ‘cây đũa thần du học’, mốc thời gian để con đi và điều cần lưu tâm

Trên thực tế, không ít gia đình lựa chọn cho con đi du học sớm với kỳ vọng trẻ sẽ tiếp thu kiến thức tốt hơn, nâng cao năng lực ngoại ngữ, sớm thích nghi môi trường sống mới, rèn luyện tính tự lập và hạn chế cú sốc văn hóa.

Việc học tập ở nước ngoài từ sớm cũng được cho là giúp học sinh xây dựng hồ sơ nổi bật, gia tăng cơ hội trúng tuyển vào các trường đại học danh tiếng.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nguyễn Yến Khanh - giảng viên tại Đại học Erasmus University Rotterdam (Hà Lan), đồng thời là quản trị viên nhóm Pathfinders chuyên tư vấn học bổng, du học và việc làm cho rằng, việc cho con đi du học khi còn quá nhỏ không phải là lựa chọn “trải hoa hồng” như nhiều phụ huynh lầm tưởng.

Sau những hào hứng ban đầu, du học sinh ở độ tuổi vị thành niên thường phải đối mặt với áp lực tâm lý, cảm giác cô đơn, khác biệt văn hóa và hàng loạt khó khăn trong sinh hoạt thường ngày. Nếu thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tâm lý và kỹ năng, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái lúng túng, thậm chí khủng hoảng.

Theo TS Yến Khanh, việc cho con du học sớm chỉ nên cân nhắc nếu gia đình có thể đồng hành, ít nhất một phụ huynh hoặc tốt nhất là cả gia đình cùng sang nước ngoài. Ngược lại, việc để trẻ đi du học một mình từ bậc phổ thông vẫn là quá sớm.

Du học không phải “cây đũa thần”

Từ kinh nghiệm cá nhân và quá trình làm việc trong lĩnh vực giáo dục, TS Yến Khanh nhấn mạnh rằng, việc du học không phải giải pháp toàn diện cho sự phát triển của trẻ.

Việc để con rời xa gia đình khi chưa hoàn thiện về tâm sinh lý có thể khiến trẻ thiếu nền tảng tình cảm. Đó chính là một trong những yếu tố then chốt trong việc hình thành nhân cách trong tương lai.

Ở tuổi vị thành niên, ngay cả khi sống cùng cha mẹ, nhiều trẻ vẫn gặp khó khăn trong phát triển tâm lý. Do đó, việc phải thích nghi với môi trường hoàn toàn xa lạ, không có sự đồng hành của gia đình càng làm gia tăng áp lực.

Bà cho rằng, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc học kiến thức, mà còn là quá trình nuôi dạy, định hướng con người. Dù du học mang lại nhiều trải nghiệm tích cực, trẻ vẫn có thể rơi vào trạng thái thiếu hụt tình cảm, dẫn đến những vấn đề về tinh thần. Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp du học sinh gặp khủng hoảng tâm lý, thậm chí trầm cảm.

Quan điểm cho rằng du học sớm giúp trẻ tự lập nhanh cũng chưa hoàn toàn chính xác. Theo TS Khanh, tự lập là một quá trình rèn luyện dài hạn, có thể hình thành ngay trong môi trường gia đình nếu được giáo dục đúng cách. Tương tự, việc “hòa nhập nhanh” khi du học sớm không phải lúc nào cũng xảy ra; ngược lại, trẻ chưa có nền tảng vững vàng rất dễ bị “sốc văn hóa”.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tiếp cận tri thức và học ngoại ngữ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào môi trường nước ngoài. Nhiều học sinh trong nước, nếu được đầu tư bài bản, vẫn có thể sử dụng tiếng Anh thành thạo không kém học sinh bản xứ.

Độ tuổi nào phù hợp để du học?

Theo TS Yến Khanh, 18 tuổi thường được xem là mốc phù hợp để bắt đầu hành trình du học. Tuy nhiên, đây không phải tiêu chí tuyệt đối, bởi mức độ trưởng thành của mỗi cá nhân là khác nhau.

Quan trọng hơn độ tuổi, học sinh cần được trang bị đầy đủ về tâm lý, kỹ năng sống và khả năng tự lập; có thể chủ động trong sinh hoạt, học tập và xây dựng các mối quan hệ xã hội.

Trước khi quyết định cho con du học, phụ huynh cần đảm bảo trẻ có ba nhóm kỹ năng cốt lõi, trong đó kỹ năng tự lập để con tự chăm sóc bản thân, xử lý các vấn đề như tìm chỗ ở, mua sắm, đi lại, hoàn thiện giấy tờ…

Kỹ năng học tập cũng rất quan trọng. Trong đó, việc đọc - tổng hợp tài liệu, viết học thuật, trích dẫn nguồn, quản lý thời gian và cân bằng cuộc sống.

Và cuối cùng, kỹ năng hòa nhập sẽ giúp con hiểu bản thân, nắm bắt giá trị cá nhân và có nhận thức về văn hóa, lối sống của môi trường mới.

Giải pháp “tiền du học”

Trong trường hợp chưa sẵn sàng cho con du học dài hạn, phụ huynh có thể lựa chọn các chương trình trải nghiệm ngắn hạn như trại hè quốc tế hoặc du học theo kỳ (2-3 tháng).

Những hình thức này giúp học sinh làm quen với môi trường học tập quốc tế, rèn luyện kỹ năng sống và khả năng thích nghi mà không gây xáo trộn lớn về tâm lý. Theo TS Yến Khanh, các chương trình kết hợp trải nghiệm thực tế, hướng nghiệp và giao lưu văn hóa sẽ mang lại giá trị thiết thực hơn so với các khóa học ngắn hạn chỉ tập trung vào ngoại ngữ.