Tỉnh có mạng lưới cao tốc tự đầu tư dài nhất cả nước muốn cạnh tranh với các đô thị lớn Trung Quốc

UBND tỉnh Quảng Ninh vừa công bố dự thảo đề án thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, đặt mục tiêu đưa địa phương này trở thành “thành phố biên giới” đầu tiên và duy nhất của Việt Nam sở hữu cả biên giới trên bộ lẫn trên biển với Trung Quốc.

Theo đề án, việc nâng cấp từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương được xem là bước đi cần thiết nhằm tạo ra một cực tăng trưởng mới ở khu vực phía Bắc, đồng thời mở ra định vị hoàn toàn mới cho Quảng Ninh trong hợp tác phát triển khu vực và quốc tế.

Theo nội dung dự thảo, Quảng Ninh hướng tới mô hình “thành phố xanh, thông minh, hiện đại, dịch vụ chất lượng cao”, đóng vai trò cửa ngõ kết nối Việt Nam với Trung Quốc, Đông Bắc Á và ASEAN. Địa phương này cũng được kỳ vọng sẽ trở thành một “đối trọng” về phát triển đô thị và dịch vụ với các đô thị biên giới lớn của Trung Quốc, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh trong thu hút đầu tư và phát triển kinh tế.

Đề án nhấn mạnh Quảng Ninh không lựa chọn cạnh tranh bằng lao động giá rẻ hay công nghiệp nặng – những lĩnh vực mà Trung Quốc đang có lợi thế lớn – mà tập trung vào chất lượng vốn, công nghệ cao, kinh tế xanh, logistics thông minh, kinh tế số và cơ chế “kiến tạo phát triển” để thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới. Theo đó, sự khác biệt của Quảng Ninh sẽ nằm ở mô hình phát triển bền vững, hiện đại và có giá trị gia tăng cao.

Quảng Ninh hiện được đánh giá hội tụ đầy đủ lợi thế để hiện thực hóa tham vọng này khi vừa có biên giới đất liền, đường bờ biển dài, vừa sở hữu các khu kinh tế cửa khẩu và trung tâm du lịch quốc tế. Tỉnh nằm trên hai hành lang kinh tế chiến lược gồm “Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh” và “Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh”, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương xuyên biên giới và kết nối khu vực.

Theo quy hoạch quốc gia, Quảng Ninh cùng Hải Phòng được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại mang tầm quốc tế của Đông Nam Á.

Về hạ tầng, địa phương này đang sở hữu mạng lưới cao tốc tự đầu tư dài nhất cả nước với gần 200 km, cùng sân bay quốc tế tư nhân đầu tiên của Việt Nam là Sân bay quốc tế Vân Đồn, cảng nước sâu Cảng Cái Lân và hệ thống logistics ven biển đồng bộ.

Tham vọng cạnh tranh với các đô thị lớn Trung Quốc cũng được hậu thuẫn bằng kết quả phát triển kinh tế nổi bật mà Quảng Ninh đạt được trong năm 2025. Tăng trưởng GRDP của tỉnh đạt 11,89%, quy mô nền kinh tế đạt 368.445 tỷ đồng. Tổng thu ngân sách đạt 85.052 tỷ đồng, vượt 54% dự toán Trung ương giao.

Cơ cấu kinh tế của tỉnh tiếp tục chuyển dịch theo chiều sâu khi dịch vụ và thuế sản phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất với 49,19%; công nghiệp và xây dựng chiếm 46,18%; trong khi nông nghiệp chỉ còn 4,63%. Năng suất lao động xã hội đạt 537 triệu đồng/người, tăng 11,6% so với trước đó.

Để hiện thực hóa mô hình “đối trọng”, Quảng Ninh định hướng phân vai rõ ràng cho các cực tăng trưởng. Trong đó, chuỗi Hạ Long - Vân Đồn - Cô Tô sẽ đóng vai trò hạt nhân phát triển đô thị du lịch biển. Trong khi đó, Quảng Yên, Móng Cái và các khu kinh tế ven biển sẽ là trung tâm phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics và thương mại quốc tế. Tỉnh đặt mục tiêu thu hút đều đặn khoảng 3 tỷ USD vốn FDI mỗi năm vào các khu vực trọng điểm này.

Ngoài mục tiêu phát triển kinh tế, UBND tỉnh Quảng Ninh cho rằng việc thành lập thành phố trực thuộc Trung ương còn là bước cụ thể hóa quan điểm, định hướng và mục tiêu của Bộ Chính trị cũng như Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát triển hệ thống đô thị Việt Nam. Đề án cũng xuất phát từ vị trí, vai trò và tầm quan trọng của Quảng Ninh đối với vùng Đông Bắc Bộ, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng Thủ đô Hà Nội và cả nước, cũng như yêu cầu tạo động lực phát triển mới cho khu vực phía Bắc.

Tuy nhiên, dự thảo cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn mà Quảng Ninh phải vượt qua nếu muốn bước vào “sân chơi” khu vực. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là sự phân tán giữa các cực phát triển như Hạ Long, Vân Đồn, Móng Cái hay Cái Lân khi các khu vực này vẫn thiếu sự liên kết chặt chẽ để hình thành chuỗi giá trị khép kín.

Bên cạnh đó, địa phương cũng đang đối mặt với bài toán thiếu hụt nhân lực công nghệ cao, chuyên gia, kỹ sư và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh. Áp lực lớn hơn nằm ở việc nâng chuẩn phát triển.

Nếu trước đây Quảng Ninh chủ yếu so sánh các chỉ số với mặt bằng chung trong nước, thì nay địa phương buộc phải thay đổi tư duy quản trị, nâng cấp công nghệ và nguồn nhân lực theo chuẩn quốc tế để có thể cạnh tranh trực diện với những đô thị năng động bên kia biên giới như Đông Hưng, Nam Ninh hay các thành phố ven biển phía Nam Trung Quốc.

Theo dự thảo, thành phố Quảng Ninh trong tương lai sẽ được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên hiện tại của tỉnh với hơn 6.231 km², quy mô dân số khoảng 1,52 triệu người. Cấu trúc hành chính dự kiến gồm 54 đơn vị cấp xã, phường và đặc khu, bao gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu.

Kế hoạch “chuyển mình” lên thành phố trực thuộc Trung ương của Quảng Ninh hiện nhận được sự đồng thuận rất cao từ người dân địa phương. Kết quả lấy ý kiến hơn 385.000 hộ gia đình, đạt tỷ lệ phản hồi hơn 99,4%, cho thấy có tới 99,96% số phiếu đồng ý với đề án chuyển đổi từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương.