Tối ưu hóa mô hình giá rẻ đến mức cực đoan: Bí quyết thành công của hãng hàng không lớn nhất châu Âu

Sau khi Elon Musk gọi ông O’Leary là “tên ngốc” vì Ryanair không triển khai Wi-Fi vệ tinh Starlink trên máy bay, vị CEO người Ireland lập tức phản pháo bằng một chiến dịch bán vé mang tên “Big Idiot Sale” (tạm dịch: Đại hạ giá của kẻ ngốc to xác), đồng thời mỉa mai cảm ơn Musk vì đã mang lại cho Ryanair “một tuần quảng bá miễn phí vô giá”.

Musk thậm chí đe dọa mua lại Ryanair, dù trên thực tế ông không đủ điều kiện pháp lý để sở hữu một hãng hàng không châu Âu. Nhưng giả sử điều đó khả thi, đây hẳn sẽ là một khoản đầu tư cực kỳ hấp dẫn.

Ba thập niên xây dựng một cỗ máy tạo lợi nhuận

Trong vòng 30 năm, ông O’Leary đã biến Ryanair từ một hãng hàng không nhỏ với lợi nhuận bấp bênh thành hãng hàng không lớn nhất châu Âu. Hiện nay, Ryanair vận hành hơn 640 máy bay và chiếm khoảng 20% tổng công suất ghế của toàn lục địa.

Theo báo cáo tài chính công bố ngày 26/1, hãng dự kiến vận chuyển 208 triệu hành khách trong năm tài chính kết thúc vào tháng 4 - gấp đôi EasyJet và gấp ba Wizz Air, hai đối thủ chính trong phân khúc hàng không giá rẻ. Biên lợi nhuận ròng của Ryanair đạt khoảng 15%, trong khi mức trung bình toàn cầu của ngành chỉ quanh 4%. Kể từ đầu năm 2023, cổ phiếu Ryanair đã tăng 130%, vượt xa hiệu suất chung của ngành hàng không quốc tế.

Tối ưu hóa mô hình giá rẻ đến mức cực đoan

Tương tự cách Musk không phát minh ra xe điện nhưng cách mạng hóa sản xuất, O’Leary không tạo ra mô hình hàng không giá rẻ. Ông học hỏi từ Southwest Airlines, nhưng đã hoàn thiện và đẩy mô hình này tới giới hạn chi phí thấp nhất có thể.

Chiến lược của Ryanair dựa trên một loạt quyết định mang tính hệ thống: sử dụng các sân bay thứ cấp với chi phí thấp; vận hành một loại máy bay duy nhất - Boeing 737 - để giảm chi phí bảo dưỡng và huấn luyện; tối đa hóa hệ số ghế và thời gian khai thác mỗi tàu bay. Theo Keith McMullan của Aviation Strategy, chính sự “tập trung gần như ám ảnh vào chi phí” là nền tảng cốt lõi cho thành công của Ryanair.

Khác với Musk - người bị phân tán bởi xe tự lái và robot hình người - O’Leary kiên định tuyệt đối với công thức kinh doanh của mình. Trong một ngành bị giới phân tích đánh giá là “phá hủy giá trị một cách có hệ thống”, Ryanair là ngoại lệ hiếm hoi. Việc Musk mỉa mai O’Leary chỉ là một “kế toán” thực chất lại phản ánh đúng lợi thế cạnh tranh của Ryanair: tư duy tài chính kỷ luật trong một ngành đầy những “kẻ mơ mộng”, như nhận xét của Andrew Charlton (Aviation Advocacy).

Một mô hình khắc nghiệt nhưng linh hoạt

O’Leary từng thẳng thắn tuyên bố ông “không yêu máy bay” và không bị mê hoặc bởi sự hào nhoáng của ngành hàng không. Ryanair vì thế cực kỳ bảo thủ trong sản phẩm: chỉ bán một thứ duy nhất - một chỗ ngồi. Không Wi-Fi, không ổ sạc, không ghế ngả. Đổi lại là giá vé thấp nhất thị trường.

Dù đã mở rộng sang Trung Đông và Bắc Phi, một nửa số ghế của Ryanair vẫn xuất phát từ Anh, Ý và Tây Ban Nha. Tuy nhiên, hãng lại đặc biệt linh hoạt trong phân bổ công suất, nhanh chóng chuyển máy bay sang các tuyến có lợi nhuận cao hơn và tạo sức ép cạnh tranh lên các sân bay. Việc cắt giảm công suất tại một số sân bay khu vực ở Tây Ban Nha trong năm nay - do tranh chấp phí - cho thấy rõ khả năng “rút - vào” rất quyết đoán của hãng.

Tấn công khi đối thủ suy yếu

Ryanair nổi tiếng với chiến lược tận dụng triệt để thời điểm đối thủ gặp khó khăn. Sự sụp đổ của Alitalia năm 2021 giúp Ryanair chiếm 40% thị phần nội địa Ý. Hãng cũng nhanh chóng mở rộng tại Thụy Điển và Đan Mạch để khai thác sự suy yếu hậu đại dịch của SAS. Như Alex Irving (Bernstein) nhận định: “Khi đối thủ chao đảo, Ryanair tấn công trực diện”.

Quy mô khổng lồ mang lại cho Ryanair sức ảnh hưởng lớn với các nhà cung cấp. Bảng cân đối kế toán vững chắc - khoảng 1 tỷ euro tiền mặt và dự kiến không còn nợ từ tháng 5 - cho phép hãng vượt qua khủng hoảng tốt hơn phần còn lại của ngành. Việc giữ chân phi công và nhân viên trong đại dịch giúp Ryanair tận dụng nhanh sự phục hồi của thị trường.

Sức mạnh tài chính cũng cho phép hãng mua máy bay với giá ưu đãi, đặc biệt trong những giai đoạn Boeing cần đơn hàng.

Tăng trưởng chưa có dấu hiệu chững lại

Đơn đặt hàng lên tới 300 chiếc Boeing 737 MAX - phiên bản lớn hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn - dự kiến giao từ năm 2027 sẽ tiếp tục kéo chi phí xuống thấp, đưa Ryanair tiến gần mục tiêu 300 triệu hành khách mỗi năm vào 2034. O’Leary thậm chí cho biết ông có thể tiếp tục giữ ghế CEO đến giữa thập niên 2030.

Trong bối cảnh đó, khả năng bất kỳ cá nhân hay tập đoàn nào lật đổ vị thế của O’Leary và Ryanair trong ngành hàng không châu Âu là rất thấp. Thành công của Ryanair không dựa trên hào quang công nghệ hay hình ảnh thương hiệu, mà trên một nguyên lý cứng rắn của kinh tế chính trị: kỷ luật chi phí, quy mô, và sức mạnh tài chính luôn chiến thắng trong những ngành có biên lợi nhuận mỏng.

Theo The Economist