Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Không xuất thô vonfram, titan, đất hiếm... bằng mọi giá

Ngày 21/5, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cùng một số bộ, ban, ngành liên quan về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu tại Việt Nam.

Thời gian qua, công nghiệp vật liệu trong nước đã có bước phát triển quan trọng. Một số ngành như thép, xi măng, vật liệu xây dựng, hóa chất cơ bản, phân bón, nhựa, cao su, dệt sợi, gỗ công nghiệp tăng trưởng nhanh; nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu; một số doanh nghiệp đã đầu tư các tổ hợp quy mô lớn.

Việt Nam cũng được đánh giá có tiềm năng lớn về đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi… Trong khi đó, các lĩnh vực vật liệu mới, vật liệu xanh, tái chế, bán dẫn, điện tử, pin, năng lượng tái tạo, y sinh hay composite đã bắt đầu được quan tâm phát triển.

Tuy nhiên, công nghiệp vật liệu Việt Nam vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng hơn chiều sâu; có sản lượng nhưng chưa mạnh về chất lượng cao; có tài nguyên nhưng năng lực chế biến sâu còn hạn chế. Nhiều ngành tiêu hao lớn năng lượng, phát thải cao; liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu; hoạt động nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ còn chậm.

Đáng chú ý, nhiều vật liệu then chốt hiện vẫn phụ thuộc nhập khẩu như vật liệu bán dẫn, hóa chất điện tử, khí siêu sạch, vật liệu pin, hợp kim đặc chủng, polymer kỹ thuật, thép chất lượng cao, thiết bị kiểm định hay công nghệ tinh luyện, chế biến sâu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam không thiếu tài nguyên, không thiếu nhu cầu, mà “thiếu lớn nhất là công nghệ lõi, năng lực chế biến sâu, doanh nghiệp đầu đàn, hệ sinh thái nghiên cứu - thử nghiệm - kiểm định - thương mại hóa và một chiến lược tích hợp đủ mạnh để tổ chức chuỗi giá trị vật liệu quốc gia”.

Người đứng đầu Đảng, Nhà nước nhấn mạnh 5 quan điểm lớn trong phát triển ngành công nghiệp vật liệu. Trong đó, xác định đây là ngành công nghiệp nền tảng, có tính chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; phát triển có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải; chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và gia tăng giá trị trong nước.

Đồng thời, lấy khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, nguồn nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột phát triển; hướng tới ngành công nghiệp vật liệu xanh, bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế và phù hợp các cam kết quốc tế nhưng vẫn bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và sớm ban hành trong thời gian tới.

Theo yêu cầu, chiến lược phải bám sát các chủ trương lớn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

Chiến lược cũng phải có tư duy dài hạn, mục tiêu rõ ràng, lộ trình khả thi và phân công trách nhiệm cụ thể; tránh cách làm mang tính tổng hợp, chung chung. Trên cơ sở đó, xây dựng danh mục vật liệu chiến lược quốc gia, bản đồ phụ thuộc nhập khẩu, bản đồ năng lực trong nước cùng danh mục các dự án trọng điểm.

Trước mắt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung rà soát và ưu tiên 5 nhóm vật liệu gồm: Vật liệu đất hiếm; vật liệu bán dẫn; vật liệu cho pin và lưu trữ năng lượng; vật liệu mới; vật liệu xây dựng thế hệ mới. Đây được xem là những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng đối với mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tự chủ kinh tế.

Bên cạnh đó, các cấp, ngành được yêu cầu rà soát kỹ tiềm năng, trữ lượng, hiện trạng khai thác, công nghệ chế biến, rủi ro môi trường và khả năng hình thành chuỗi giá trị đối với đất hiếm, bauxite, titan, vonfram, graphit, cát trắng, đá vôi cùng nhiều khoáng sản quan trọng khác.

Mục tiêu được nhấn mạnh là “không thất thoát tài nguyên, không xuất thô, không khai thác bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường”, đồng thời tránh để nguồn lực bị “đóng băng” do thiếu cơ chế, công nghệ hoặc sự phối hợp giữa các bên.

Những chỉ đạo mới được đánh giá có thể tạo dư địa lớn cho nhóm doanh nghiệp niêm yết đang sở hữu các mỏ khoáng sản chiến lược hoặc có lợi thế trong chuỗi vật liệu công nghiệp. Trong đó, các doanh nghiệp liên quan đến đất hiếm, titan, vonfram, vật liệu xây dựng, hóa chất hay vật liệu phục vụ pin - năng lượng tái tạo có thể hưởng lợi nếu chính sách thúc đẩy chế biến sâu, hạn chế xuất khẩu thô và hình thành chuỗi giá trị nội địa được triển khai mạnh hơn trong giai đoạn tới.