Trái phiếu doanh nghiệp: Nhà đầu tư 'đau đầu' vì thiếu minh bạch thông tin

Chia sẻ tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 do FiinRatings tổ chức, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc PVI AM, cho biết dưới góc nhìn của một công ty quản lý quỹ, nhà đầu tư đang đối mặt với ba thách thức lớn cả trước và trong quá trình phát hành trái phiếu.

Thứ nhất là bài toán định giá rủi ro. Theo bà Giao, đối với nhà đầu tư tổ chức, quản trị rủi ro cần được đặt lên hàng đầu, thậm chí trước cả yếu tố lãi suất.

Trong khi tại các thị trường phát triển, nhờ thanh khoản cao và hệ thống xếp hạng tín nhiệm hoàn thiện, việc định giá và xác định mức bù rủi ro khá minh bạch, thì tại Việt Nam, thị trường còn nhiều khác biệt.

Hiện nay, hơn 80% khối lượng trái phiếu doanh nghiệp được phát hành theo hình thức riêng lẻ. Điều này phản ánh đặc thù của thị trường khi chủ yếu dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, với các thỏa thuận riêng biệt.

Hệ quả là cùng một tổ chức phát hành nhưng có thể tồn tại nhiều mức lãi suất khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện phát hành, tài sản bảo đảm và khẩu vị rủi ro của từng nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao năng lực định giá và quản trị rủi ro, đồng thời hoàn thiện các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, bao gồm các điều khoản bảo vệ và vai trò của xếp hạng tín nhiệm.

Thứ hai, vấn đề khiến nhà đầu tư “đau đáu” nhất hiện nay là chất lượng thông tin của doanh nghiệp phát hành.

Thực tế cho thấy, các bản cáo bạch hiện chủ yếu mới đáp ứng yêu cầu công bố theo quy định, chưa cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết để nhà đầu tư đưa ra quyết định.

Hệ quả là nhà đầu tư thường phải yêu cầu bổ sung thông tin để phục vụ thẩm định, đặc biệt trong bối cảnh thị trường thứ cấp thiếu thanh khoản, yêu cầu quản trị rủi ro càng trở nên khắt khe hơn.

Tuy nhiên, phía doanh nghiệp phát hành không phải lúc nào cũng sẵn sàng cung cấp thêm thông tin hoặc chỉ cung cấp ở mức hạn chế, khiến nhà đầu tư thận trọng, thậm chí rút lui khỏi thương vụ.

Thực tế tại PVI AM cho thấy đã có những trường hợp không tiếp tục tham gia do doanh nghiệp không cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết.

Ở chiều ngược lại, trong một số trường hợp, nhà đầu tư vẫn chấp nhận tham gia nhưng sẽ yêu cầu mức lãi suất cao hơn để bù đắp rủi ro từ sự thiếu minh bạch thông tin.

Theo bà Trịnh Quỳnh Giao, doanh nghiệp đứng trước lựa chọn: hoặc tăng cường minh bạch để giảm chi phí vốn, hoặc duy trì mức công bố thông tin hạn chế và chấp nhận chi phí vốn cao hơn cùng các điều khoản chặt chẽ hơn.

Thứ ba là các vấn đề liên quan đến điều kiện và điều khoản phát hành, vốn vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ khung khổ chính sách.

Dù cơ quan quản lý như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã nhận diện rõ những tồn tại và đang đề xuất hoàn thiện quy định, song một số nội dung vẫn chưa được triển khai hiệu quả, như vai trò của người đại diện sở hữu trái phiếu hay cơ chế xử lý tài sản bảo đảm.

Thực tế trong giai đoạn thị trường trái phiếu doanh nghiệp gặp khó khăn năm 2022 cho thấy, việc thiếu quy định rõ ràng về trách nhiệm của các bên, cùng với hạn chế về kinh nghiệm xử lý, đã dẫn đến tình trạng ách tắc, chậm trễ, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp.

Theo bà Giao, dù không phải mọi vấn đề đều có thể luật hóa, nhưng việc xây dựng các chuẩn mực chung là cần thiết để nâng cao tính minh bạch và góp phần giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

Liên quan đến vấn đề này, bà Lương Thúy Ngân, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Chứng khoán Vietcombank, cho biết trong giai đoạn trước và trong phát hành, nhiều doanh nghiệp đã chủ động cung cấp thông tin đầy đủ, kèm theo các bằng chứng nhằm làm rõ cơ sở số liệu và cam kết đối với dự án.

Tuy nhiên, sau khi phát hành, trong quá trình đánh giá định kỳ, một số doanh nghiệp lại hạn chế chia sẻ thêm thông tin do lo ngại về bảo mật hoặc rủi ro lộ bí mật kinh doanh.

Điều này khiến việc tiếp cận thông tin, đặc biệt trên thị trường thứ cấp, gặp nhiều khó khăn.

Theo bà Ngân, đây là thách thức chung không chỉ đối với doanh nghiệp phát hành mà còn với nhà đầu tư và các tổ chức trung gian trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp.