Tranh luận nóng về ngưỡng thuế 500 triệu: Hộ kinh doanh than khó, chuyên gia nói 'chưa nên vội điều chỉnh'

Mỗi buổi sáng, khi những con hẻm nhỏ bắt đầu thức giấc, các quán ăn, cửa tiệm tạp hóa, quầy sửa chữa lại tất bật đón khách. Dòng tiền ra vào đều đặn khiến không ít người ngoài cuộc nghĩ rằng hộ kinh doanh cá thể đang “ăn nên làm ra”.

Nhưng phía sau những cuốn sổ ghi chép dày đặc là bài toán chi phí ngày càng nặng nề: tiền thuê mặt bằng tăng, giá nguyên liệu leo thang, điện nước và nhân công đều không ngừng đội lên. Lợi nhuận thực nhận vì thế co hẹp đáng kể, khiến câu chuyện “đạt bao nhiêu doanh thu thì phải đóng thuế” trở thành mối quan tâm sát sườn với hàng triệu hộ kinh doanh.

Theo định hướng chính sách áp dụng từ năm 2026, ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm là mốc để xác định hộ kinh doanh được miễn thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.

Tuy nhiên, trong dự thảo sửa đổi các luật thuế mới nhất, Bộ Tài chính đã đưa ra một thay đổi đáng chú ý: thay vì “đóng khung” con số này trong luật, quyền xác định ngưỡng sẽ được giao cho Chính phủ để điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn. Lý do được đưa ra là bối cảnh kinh tế biến động nhanh, chi phí đầu vào liên tục thay đổi, nếu giữ một con số cố định sẽ khó theo kịp thực tế.

Trong bức tranh chung, khu vực hộ kinh doanh với khoảng 3-4 triệu đơn vị đang đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và duy trì sức sống của nền kinh tế, dù tỷ trọng đóng góp trực tiếp vào ngân sách chỉ khoảng 2%.

Nhưng chính những người trong cuộc lại cho rằng ngưỡng 500 triệu đồng chưa phản ánh đúng thực tế vận hành. Chị Nguyễn Thị Hạnh, chủ một cửa hàng tạp hóa tại Hà Nội, cho biết doanh thu mỗi năm có thể đạt 600-700 triệu đồng, song sau khi trừ chi phí, lợi nhuận chỉ còn vài chục triệu đồng.

“Đánh thuế theo doanh thu trong khi lãi thực tế rất thấp khiến nhiều hộ cảm thấy bị áp lực”, chị nói và đề xuất mức hợp lý nên nằm trong khoảng 700 triệu đến 1 tỷ đồng.

Tương tự, anh Lê Minh Quân, chủ cửa hàng sửa chữa thiết bị điện tử, cho rằng đặc thù ngành nghề có chi phí linh kiện và nhân công cao khiến doanh thu không đồng nghĩa với lợi nhuận. “Có tháng doanh thu cao nhưng thực chất gần như không có lãi. Nếu ngưỡng miễn thuế được nâng lên thì các hộ kinh doanh nhỏ sẽ có thêm điều kiện duy trì hoạt động", anh chia sẻ.

Ở góc độ chuyên gia, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho rằng trong bối cảnh năm 2026 chi phí đầu vào có xu hướng gia tăng, sức mua suy giảm, hoạt động của nhiều hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn, việc nâng ngưỡng miễn thuế là chính sách kịp thời và có ý nghĩa hỗ trợ thực chất.

Theo bà, điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế sẽ giúp các hộ kinh doanh quy mô nhỏ và trung bình thấp duy trì hoạt động, đặc biệt trong những ngành nghề có biên lợi nhuận thấp và chịu tác động lớn từ biến động chi phí.

Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam tính toán, với doanh thu 1 tỷ đồng mỗi năm, lợi nhuận bình quân khoảng 16%, bằng khoảng 13,3 triệu đồng mỗi tháng. Mức này tương đương thu nhập của một lao động làm công đang được áp dụng mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng.

Về việc trao quyền quyết định ngưỡng miễn thuế, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Kế toán thuế KAS, đánh giá đây là bước đi hợp lý để tăng tính linh hoạt trong điều hành chính sách.

Ông đề xuất nên nâng ngưỡng miễn thuế lên khoảng 1 tỷ đồng nhằm phù hợp với mặt bằng giá cả hiện nay. Theo ông, với tỷ lệ 90-95% startup thất bại sau 3 năm, việc áp thuế ngay từ giai đoạn đầu, khi lợi nhuận chưa ổn định, có thể khiến nhiều hộ kinh doanh khó trụ vững.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt (Đại học Quốc gia Hà Nội) dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, khi nhiều quốc gia như Trung Quốc hay Singapore áp dụng ngưỡng miễn thuế gấp 8-9 lần thu nhập bình quân đầu người.

Với mức GDP bình quân đầu người của Việt Nam khoảng 125 triệu đồng, ngưỡng 1 tỷ đồng được xem là tương đối phù hợp, vừa hỗ trợ nhóm kinh doanh nhỏ, vừa giảm chi phí quản lý cho cơ quan thuế.

Dù vậy, không phải ý kiến nào cũng ủng hộ việc nới rộng ngưỡng miễn thuế. Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Tú (Đại học Kinh doanh và Công nghệ) cho rằng việc điều chỉnh lúc này là quá sớm khi mốc 500 triệu đồng còn chưa được triển khai đầy đủ. Ông cảnh báo nếu nâng ngưỡng quá cao, có thể gây mất cân bằng với người lao động hưởng lương và làm suy giảm động lực chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, bà Lê Yến, Chủ tịch Công ty Tư vấn thuế Hà Nội - HanoiTax nói chưa nên điều chỉnh ngưỡng miễn thuế 500 triệu đồng với hộ kinh doanh lúc này, vì quy định mới có hiệu lực 3 tháng.

Theo bà, việc điều chỉnh quá sớm có thể khiến hộ kinh doanh khó lập kế hoạch và cơ quan quản lý khó đánh giá hiệu quả.

Chính vì thế, bà đề xuất giữ ngưỡng miễn thuế 500 triệu đồng ít nhất 2 năm, sau đó nhà chức trách có thể điều chỉnh dựa trên biến động kinh tế, lạm phát và chỉ số giá tiêu dùng.

Trong khi đó, một số đề xuất mang tính đột phá hơn cũng được đưa ra. Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội mới đây cũng đưa ra đề xuất xem xét nâng ngưỡng miễn thuế lên tới 2 tỷ đồng nhằm phản ánh đúng áp lực chi phí đang đè nặng lên khu vực kinh doanh nhỏ lẻ. Đây được xem là hướng tiếp cận “nuôi dưỡng nguồn thu” thay vì tận thu trong ngắn hạn.

Với cơ quan quản lý, đây không chỉ là bài toán nguồn thu ngân sách mà còn là cơ hội để thiết kế một hệ thống thuế hài hòa, vừa đảm bảo ổn định tài khóa, vừa tạo dư địa cho khu vực hộ kinh doanh - “mạch máu” của nền kinh tế - phát triển bền vững. Khi chính sách đủ linh hoạt và sát thực tế, người kinh doanh nhỏ sẽ có thêm niềm tin để duy trì hoạt động, mở rộng quy mô và đóng góp lâu dài cho nền kinh tế.