Trong vòng 3-5 năm tới, các công việc này có thể ‘biến mất’ ở Việt Nam

Khảo sát xu hướng nhân lực do Navigos thực hiện cho thấy, trong vòng 3-5 năm tới, thị trường lao động Việt Nam sẽ chứng kiến sự thu hẹp rõ rệt ở một số nhóm công việc, đặc biệt là các vị trí chịu tác động trực tiếp từ số hóa, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI).

Dẫn đầu danh sách là nhóm công việc mang tính lặp lại, thao tác đơn giản, quy trình dễ chuẩn hóa. Đây là những vị trí có mức độ thay thế cao bởi các hệ thống công nghệ như thanh toán trực tuyến, chatbot hay giải pháp tự động xác thực. Theo kết quả khảo sát, nhân viên thu tiền điện, nước tại nhà được 49% doanh nghiệp đánh giá có nguy cơ thu hẹp mạnh nhất. Tiếp theo là nhân viên nhập liệu (33%), tiếp thị qua điện thoại (31%) và nhân viên soát vé (30%).

Nhóm bán chuyên môn cũng chịu sức ép đáng kể từ công nghệ số, thương mại điện tử, robot và dây chuyền tự động. Trong đó, giao dịch viên ngân hàng được 25% doanh nghiệp nhận định có khả năng giảm nhu cầu nhân sự. Các vị trí như nhân viên bán hàng tận nơi, giao phát báo chiếm 17%, còn công nhân làm việc thủ công hoặc bán thủ công ở mức 15%.

Đáng chú ý, danh sách các công việc suy giảm không dừng lại ở lao động giản đơn. Một số vị trí đòi hỏi kỹ năng nghề nghiệp cũng chịu ảnh hưởng khi AI và phần mềm tự động hóa ngày càng hoàn thiện. Kế toán, ghi sổ, tính lương có tỷ lệ 14%, tương đương với nhóm biên dịch, phiên dịch. Sự phát triển của các phần mềm tài chính tự động cùng công cụ dịch thuật chất lượng cao đang làm thay đổi cách tổ chức nhân sự ở nhiều doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, tâm lý người lao động thể hiện sự phân hóa. Khảo sát của Cốc Cốc Research cho thấy, dù lo ngại công nghệ khiến công việc trở nên ít tương tác, 36% người lao động vẫn xem AI là cơ hội phát triển. Nhóm này kỳ vọng công nghệ giúp giảm các thao tác nhàm chán, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho những nhiệm vụ mang tính sáng tạo. Tuy nhiên, phần đông cho rằng AI không phù hợp với các công việc nhạy cảm liên quan trực tiếp đến con người. Cụ thể, 59% không ủng hộ việc giao AI xử lý xung đột với đồng nghiệp hoặc khách hàng; 58% phản đối AI tham gia ra quyết định chiến lược; 44% cho rằng đánh giá năng lực và cảm xúc nhân sự cần yếu tố con người; 27% thận trọng với sáng tạo ý tưởng gốc; 20% không đồng tình để AI đảm nhiệm các thông báo mang tính chia sẻ, thấu cảm.

Theo nhận định của các chuyên gia, từ năm 2026, thị trường việc làm sẽ tiếp tục phân hóa sâu theo ngành nghề và trình độ kỹ năng. Điều này buộc người lao động chuyển trọng tâm từ tìm kiếm sự ổn định vị trí sang củng cố năng lực cá nhân. Các khảo sát cũng cho thấy xu hướng chủ động học tập ngày càng rõ, với nhiều lao động tham gia đào tạo lại hoặc bổ sung kỹ năng thông qua tự học, các khóa ngắn hạn và chương trình chuyên sâu.

AI được đánh giá là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, song người lao động cần vượt qua việc sử dụng đơn thuần để hiểu cách công nghệ vận hành và ứng dụng phù hợp từng bối cảnh. Những kỹ năng khó thay thế như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, giao tiếp, sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh được xem là nền tảng quan trọng. Trong bối cảnh bằng cấp không còn là yếu tố quyết định duy nhất, việc định vị bản thân trên thị trường lao động cần dựa trên hồ sơ năng lực, thể hiện rõ kỹ năng, chứng chỉ và kết quả công việc cụ thể đã đạt được.