Trung Quốc bất ngờ báo tin vui về xăng dầu: Việt Nam, Lào có thể hưởng lợi lớn?

Giữa lúc nhiều nền kinh tế châu Á chật vật vì cú sốc thiếu hụt nhiên liệu do nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn, Trung Quốc bất ngờ đảo chiều chính sách, cho phép nối lại xuất khẩu nhiên liệu tinh chế.

Động thái này được đánh giá có thể giúp thị trường khu vực tạm thời giảm áp lực thiếu hụt trong ngắn hạn, đồng thời mở ra tín hiệu tích cực cho các quốc gia cùng khu vực, trong đó có Việt Nam.

Theo thông tin được công bố, Bắc Kinh đã phê duyệt hạn ngạch xuất khẩu một lần khoảng 500.000 tấn nhiên liệu cho các nhà máy lọc dầu quốc doanh trong tháng tới. Lô hàng bao gồm xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không - ba mặt hàng đang chịu áp lực nguồn cung lớn nhất tại nhiều thị trường châu Á.

Trước đó, ngày 30/4, các nhà máy lọc dầu thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc đã chính thức nhận được sự chấp thuận của chính phủ để triển khai kế hoạch xuất khẩu này trong tháng 5.

Hai doanh nghiệp được cho là đã nộp hồ sơ xin cấp phép và hưởng lợi trực tiếp từ quyết định trên là Tập đoàn Hóa dầu Trung Quốc (Sinopec Group) và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (China National Petroleum Corporation) - những “trụ cột” nắm phần lớn năng lực lọc dầu và xuất khẩu nhiên liệu của nước này.

Trước đó, vào cuối tháng 4/2026, đã xuất hiện thông tin các nhà máy lọc dầu quốc doanh của Trung Quốc xin phép nối lại hoạt động xuất khẩu sau giai đoạn thắt chặt do xung đột Mỹ - Iran.

Nguồn tin am hiểu kế hoạch vận chuyển cho biết các lô hàng đã được bơm lên tàu và sẽ được vận chuyển trong tháng tới, nhiều khả năng hướng tới Việt Nam, Lào cùng một số quốc gia láng giềng ở châu Á. Đây đều là những thị trường đang chịu tác động trực tiếp từ tình trạng giá nhiên liệu leo thang và nguồn cung bị gián đoạn, đặc biệt trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu thêm căng thẳng.

Việc nới lỏng xuất khẩu xăng dầu, trong đó có nhiên liệu bay từ Trung Quốc sang Việt Nam từ tháng 5, cũng được cho là một phần dựa trên các trao đổi cấp cao giữa hai nước, đặc biệt là chuyến thăm cấp Nhà nước gần đây tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, qua đó tái khẳng định tầm quan trọng của hợp tác toàn diện giữa hai quốc gia trên nhiều lĩnh vực.

Quyết định mở lại “van xuất khẩu” đánh dấu cú quay đầu đáng chú ý trong chính sách năng lượng của Bắc Kinh. Trong những ngày đầu xung đột Mỹ - Iran bùng phát, Trung Quốc gần như dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, ưu tiên tích trữ cho nhu cầu nội địa trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng. Việc nối lại xuất khẩu cho thấy tồn kho nhiên liệu trong nước đã trở về mức an toàn, cho phép nước này vừa đảm bảo nhu cầu trong nước vừa hỗ trợ nguồn cung cho khu vực.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy trước khi xung đột xảy ra, xuất khẩu dầu tinh chế của Trung Quốc đạt gần 800.000 thùng mỗi ngày, nhưng đã giảm xuống còn một nửa vào tháng 4.

Theo ông Marco Dunand, CEO của Mercuria, trong 2-3 tuần gần đây, các doanh nghiệp Trung Quốc đang đẩy mạnh tái xuất khẩu dầu thô nhập khẩu từ nước thứ ba, cho thấy các cơ sở lọc dầu đã tích trữ đủ lượng dầu chiến lược hoặc dầu từ nguồn Iran, đồng thời phản ánh kỳ vọng tích cực vào khả năng sớm mở lại eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh nguy cơ khủng hoảng năng lượng lan rộng, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã kêu gọi các quốc gia tránh tích trữ năng lượng trong hoảng loạn vì có thể làm méo mó thị trường. Các chuyên gia của JPMorgan cũng cảnh báo châu Á sẽ là khu vực chịu tác động trực tiếp và nhanh nhất từ cú sốc năng lượng Trung Đông, đặc biệt là các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Dù quy mô 500.000 tấn nhiên liệu chưa đủ để xoay chuyển hoàn toàn cán cân cung - cầu trong khu vực, động thái này vẫn được xem là liều thuốc quan trọng trong bối cảnh nguồn cung khan hiếm. Với các nước Đông Nam Á, đặc biệt là những thị trường nhập khẩu lớn, nguồn hàng bổ sung từ Trung Quốc có thể góp phần giảm áp lực lên giá nhiên liệu trong ngắn hạn nếu các chuyến hàng cập bến đúng kế hoạch.

Cùng quan điểm, bà Na Liao từ hãng tư vấn GL Consulting nhận định rằng sự trở lại của nguồn hàng từ Trung Quốc sẽ là “liều thuốc” giúp giải tỏa áp lực thiếu hụt năng lượng tại khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh bất ổn tại eo biển Hormuz chưa có dấu hiệu sớm chấm dứt, việc Trung Quốc bất ngờ mở lại xuất khẩu đang trở thành một trong những diễn biến đáng chú ý nhất trên thị trường năng lượng châu Á hiện nay.