Trung Quốc bất ngờ dừng xuất khẩu dầu diesel và xăng, chuyện gì đây?

Chính phủ Trung Quốc đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn nhất nước này tạm dừng xuất khẩu dầu diesel và xăng, trong bối cảnh xung đột leo thang tại Vịnh Ba Tư làm gián đoạn dòng chảy dầu thô từ một trong những khu vực sản xuất năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Mặc dù Trung Quốc chỉ là nhà cung cấp sản phẩm dầu tinh chế lớn thứ 3 cho khu vực - do phần lớn công suất lọc dầu khổng lồ của nước này phục vụ nhu cầu trong nước - quyết định hạn chế xuất khẩu chỉ sau 6 ngày bùng nổ chiến sự cho thấy các quốc gia châu Á đang gấp rút ưu tiên nguồn cung nội địa khi khủng hoảng Trung Đông ngày càng nghiêm trọng.

Theo Reuters, quan chức thuộc Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) - cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu của Trung Quốc - đã yêu cầu tạm thời dừng các chuyến xuất khẩu sản phẩm lọc dầu, có hiệu lực ngay lập tức.

Tại cuộc họp diễn ra đầu tuần, các nhà máy lọc dầu được lệnh ngừng ký hợp đồng xuất khẩu mới và đàm phán hủy các lô hàng đã ký trước đó. Tuy nhiên, lệnh tạm dừng có ngoại lệ đối với nhiên liệu hàng không và nhiên liệu hàng hải đang được lưu trữ tại các kho ngoại quan, cũng như nguồn cung cho Hồng Kông và Ma Cao (Trung Quốc).

Ngay cả trong điều kiện bình thường, Trung Quốc cũng không cho phép xuất khẩu tự do các sản phẩm lọc dầu như xăng, diesel hay nhiên liệu máy bay. Bắc Kinh áp dụng cơ chế hạn ngạch, theo đó Bộ Thương mại lựa chọn một số doanh nghiệp lớn để cấp quyền xuất khẩu.

Trong khi đó, các sản phẩm hóa dầu - như polyethylene, paraxylene và các nguyên liệu hóa chất khác - thường không chịu ràng buộc bởi cơ chế hạn ngạch tương tự.

Cơ chế này giúp Chính phủ Trung Quốc đạt nhiều mục tiêu cùng lúc: vừa cân đối cung - cầu trong nước, vừa cho phép điều chỉnh linh hoạt trước biến động thị trường.

Kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022 làm đảo lộn thương mại năng lượng toàn cầu, Bắc Kinh nhiều lần cắt giảm hoặc trì hoãn cấp hạn ngạch xuất khẩu, khiến lượng hàng xuất ra nước ngoài suy giảm.

Một số chuyên gia trong ngành cho rằng đây là cách Trung Quốc ưu tiên ổn định trong nước và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh địa chính trị biến động mạnh.

Hiện gần như không có dầu thô hoặc nhiên liệu nào rời khỏi Vịnh Ba Tư kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào cuối tuần. Trước nguy cơ nguồn cung bị gián đoạn, các nhà máy lọc dầu từ Nhật Bản, Indonesia đến Ấn Độ đã bắt đầu giảm công suất hoạt động và tạm dừng xuất khẩu.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung hydrocarbon, song nước này vẫn nhận gần một nửa lượng dầu nhập khẩu từ khu vực Vùng Vịnh, bao gồm phần lớn dầu xuất khẩu từ Iran.