Trung Quốc không còn đánh giá cán bộ bằng GDP, từ bỏ tăng trưởng bằng mọi giá?

Trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng GDP giữ vai trò chỉ số cốt lõi để đánh giá hiệu quả điều hành và quyết định thăng tiến cán bộ ở Trung Quốc.

Cơ chế này tạo ra động lực cạnh tranh mạnh mẽ giữa các địa phương trong thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và đẩy nhanh xây dựng hạ tầng, góp phần đưa Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, chỉ sau Mỹ. Tuy nhiên, hệ quả đi kèm là nợ chính quyền địa phương gia tăng, đầu tư dàn trải, gian lận thống kê và các “dự án hình ảnh” mang tính phô trương nhưng hiệu quả kinh tế - xã hội thấp.

Trong bối cảnh đó, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vừa khởi động một chiến dịch giáo dục kéo dài 5 tháng, đặc biệt nhắm tới đội ngũ tỉnh trưởng và thị trưởng. Thông điệp từ trung ương nhấn mạnh việc thực hiện phát triển chất lượng cao, chuẩn bị cho Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), và chuyển trọng tâm sang các mục tiêu “lấy người dân làm trung tâm”.

Theo đó, việc làm, thu nhập, tiêu dùng hộ gia đình, chất lượng dịch vụ công và ổn định tài chính được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn, so với tốc độ mở rộng sản lượng đơn thuần.

Sự chuyển dịch này buộc lãnh đạo địa phương phải dung hòa giữa định hướng chính sách mới với quán tính của mô hình cạnh tranh tăng trưởng truyền thống. Họ không chỉ điều chỉnh cơ cấu ưu tiên phát triển mà còn phải thích ứng với các tiêu chí đánh giá chưa được định hình rõ ràng. Chính sự mơ hồ này làm gia tăng tâm lý thận trọng ở cấp địa phương.

Sự thay đổi này phản ánh quá trình tái cân bằng từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu. Trọng tâm đang chuyển dần từ tối đa hóa tốc độ mở rộng GDP sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, ổn định tài khóa và phân bổ lợi ích xã hội bền vững. Tuy nhiên, nếu mục tiêu GDP vẫn được duy trì như một chỉ tiêu chính thức, câu hỏi đặt ra là các địa phương sẽ tái cấu trúc chiến lược cạnh tranh ra sao.

Nhiều tỉnh lựa chọn chiến lược “an toàn thể chế”: nhấn mạnh cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp và cải thiện thu nhập dân cư - những ưu tiên phù hợp với định hướng trung ương. Một số địa phương đã hạ mục tiêu tăng trưởng năm 2026, trong bối cảnh có thông tin mục tiêu quốc gia có thể được điều chỉnh xuống mức 4,5-5%, thấp hơn mức 5% của năm 2025.

Đây là nỗ lực tái lập kỷ luật tài chính và củng cố tính bền vững của mô hình tăng trưởng. Việc giảm vai trò của một chỉ tiêu định lượng đã ăn sâu trong hệ thống quản trị hàng thập kỷ đồng nghĩa với việc điều chỉnh toàn bộ cấu trúc khuyến khích trong bộ máy hành chính.

Tính hiệu quả của quá trình chuyển đổi sẽ phụ thuộc vào việc Trung Quốc có thể xây dựng được một hệ thống đánh giá thay thế đủ rõ ràng, nhất quán và có khả năng điều chỉnh hành vi của cán bộ địa phương theo hướng phát triển cân bằng, dài hạn hay không.

Theo SCMP