Trung Quốc mang hạt giống lúa lên quỹ đạo cách Trái Đất 400km để làm điều chưa từng có trong lịch sử

Tàu Shenzhou-23 đã cập bến trạm Thiên Cung hôm 25/5, mang theo 3 phi hành gia cùng khoảng 54kg thiết bị và mẫu thí nghiệm khoa học, trong đó có các hạt giống lúa chưa từng được đưa vào không gian trước đây.

Theo các nhà khoa học Trung Quốc, nghiên cứu này tập trung tìm hiểu liệu cây lúa có thể duy trì sự ổn định di truyền và đặc tính sinh học qua nhiều thế hệ khi được sinh trưởng hoàn toàn ngoài Trái Đất hay không.

Giáo sư Zheng Huiqiong thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết, nghiên cứu sẽ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách vi trọng lực tác động tới quá trình sản xuất lương thực, yếu tố được xem là thiết yếu cho các chuyến thám hiểm không gian sâu trong tương lai.

Nhà nghiên cứu Cang Huaixing từ Trung tâm Công nghệ và Kỹ thuật Ứng dụng Không gian, trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, cho biết đây là lần đầu tiên nhân loại trồng liên tiếp 2 thế hệ lúa ngay trong quỹ đạo.

Trung Quốc bắt đầu nghiên cứu cây lúa trong môi trường không gian từ năm 1987. Đến năm 2022, trong sứ mệnh Shenzhou-14, nước này lần đầu hoàn thành trọn vẹn toàn bộ vòng đời của cây lúa ngoài không gian.

Khi đó, hạt giống đã nảy mầm, phát triển, trổ bông và tạo ra hạt mới chỉ trong khoảng 120 ngày. Các cây lúa cao khoảng 30cm, đánh dấu bước tiến lớn của ngành nông nghiệp không gian Trung Quốc.

Ở thí nghiệm mới, các nhà khoa học không chỉ theo dõi một thế hệ cây trồng mà còn tiếp tục quan sát cả thế hệ kế tiếp, nhằm đánh giá tác động tích lũy của môi trường quỹ đạo qua thời gian dài.

Một trong 3 phi hành gia của Shenzhou-23 sẽ lưu lại trên trạm Thiên Cung liên tục suốt 12 tháng, khoảng thời gian đủ để theo dõi toàn bộ chu kỳ sinh trưởng của 2 thế hệ lúa trong nghiên cứu này.

Lúa gạo có ý nghĩa đặc biệt với Trung Quốc khi đây là quốc gia sản xuất và tiêu thụ gạo lớn nhất thế giới, với mức tiêu thụ khoảng 210 triệu tấn mỗi năm.

Con số này còn vượt tổng sản lượng cộng lại của Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Myanmar. Trung Quốc cùng Ấn Độ hiện chiếm khoảng 57% lượng gạo tiêu thụ toàn cầu và 59% sản lượng thế giới.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ, nếu không tính lượng dự trữ chiến lược của Trung Quốc, tỷ lệ dự trữ gạo toàn cầu so với nhu cầu sử dụng sẽ giảm xuống còn khoảng 19,7%, tiến sát ngưỡng an ninh lương thực tối thiểu 17% do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc đưa ra.

Mối liên hệ giữa Trung Quốc và cây lúa đã tồn tại hàng nghìn năm. Các cuộc khai quật dọc sông Dương Tử cho thấy người Trung Quốc đã trồng lúa cách đây ít nhất 9.000 năm, trong đó có dấu tích liên quan tới cư dân Hemudu ở tỉnh Chiết Giang ngày nay.

Những nghiên cứu hạt giống trong không gian trước đây của Trung Quốc cũng đã được ứng dụng trở lại trên Trái Đất. Các nhà khoa học tại Thanh Đảo hiện phát triển dòng “lúa biển”, giống lúa chịu mặn được lai tạo từ các hạt giống từng trải qua môi trường vũ trụ.

Trong vòng 4 năm, loại lúa này đã được trồng trên khoảng 6,67 triệu ha đất nhiễm mặn trước đây không thể canh tác. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cũng đã hợp tác với Trung Quốc để thử nghiệm giống lúa này tại những khu vực khô hạn.

Năm 2024, tổng sản lượng ngũ cốc của Trung Quốc lần đầu vượt mốc 700 triệu tấn. Lượng lương thực bình quân đầu người đạt khoảng 500kg, cao hơn khoảng 25% so với tiêu chuẩn an ninh lương thực quốc tế.