Trung Quốc 'rời sân', Việt Nam vươn lên nắm 50% thị phần toàn cầu của mặt hàng tỷ USD

Theo báo cáo chuyên đề ngành hóa chất cơ bản và phân bón mới công bố của Chứng khoán Kafi, giá phốt pho vàng trên thị trường quốc tế đang trải qua những biến động mạnh, phản ánh mức độ nhạy cảm cao của mặt hàng này trước các cú sốc địa chính trị và thay đổi chính sách xuất khẩu.

Với vai trò là đầu vào quan trọng trong sản xuất acid phosphoric, chất tẩy rửa công nghiệp và đặc biệt là vật liệu cho ngành bán dẫn, diễn biến giá phốt pho vàng đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư.

Đơn vị phân tích cho biết, nhu cầu tiêu thụ phốt pho vàng của Việt Nam gắn chặt với khu vực Đông Bắc Á – nơi tập trung các trung tâm sản xuất công nghiệp nặng và điện tử hàng đầu thế giới. Điều này khiến triển vọng xuất khẩu của ngành không phụ thuộc vào từng doanh nghiệp riêng lẻ mà chịu ảnh hưởng lớn từ chu kỳ sản xuất công nghiệp toàn khu vực.

Một trong những yếu tố đáng chú ý được Chứng khoán Kafi đề cập là xu hướng thay thế công nghệ sản xuất acid phosphoric. Cụ thể, quy trình ướt (WPA) từ Apatite với chi phí thấp hơn đang dần mở rộng tại Trung Quốc, thay thế cho quy trình nhiệt truyền thống (TPA) sử dụng phốt pho vàng. Tuy nhiên, theo đánh giá của đơn vị phân tích này, rủi ro từ xu hướng trên vẫn còn tương đối xa trong ngắn và trung hạn.

Dù sản lượng WPA gia tăng, nhu cầu nhập khẩu Apatite vẫn duy trì ở mức cao và chưa có dấu hiệu thay thế đáng kể cho TPA. Nguyên nhân là sản phẩm từ quy trình ướt khó đáp ứng các tiêu chuẩn độ tinh khiết cao trong lĩnh vực điện tử và bán dẫn – những ngành yêu cầu acid phosphoric chất lượng cao. Vì vậy, Chứng khoán Kafi nhận định phốt pho vàng vẫn giữ vai trò gần như độc quyền trong phân khúc công nghệ cao, nơi có biên lợi nhuận hấp dẫn nhất trong chuỗi giá trị.

Ở góc độ thị trường, báo cáo của Chứng khoán Kafi nhấn mạnh xuất khẩu phốt pho vàng của Việt Nam mang tính cô đặc cao khi tập trung vào một số quốc gia công nghiệp phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đức. Dù mức độ tập trung cao thường được coi là rủi ro, nhưng trong trường hợp này lại phản ánh nhu cầu ổn định, chất lượng cao và khả năng thanh toán tốt từ các đối tác.

Đáng chú ý, sự cô đặc này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp mạnh sau khi Trung Quốc gần như rút khỏi thị trường xuất khẩu phốt pho vàng từ năm 2019. Theo Chứng khoán Kafi, điều này giúp Việt Nam nắm giữ khoảng 50% thị phần xuất khẩu toàn cầu, qua đó tạo dựng vị thế gần như độc quyền trong chuỗi cung ứng.

Trong nước, tổng công suất sản xuất phốt pho vàng ước đạt khoảng 125.000 tấn/năm, tập trung chủ yếu tại Lào Cai – khu vực có trữ lượng quặng Apatite lớn. Sản phẩm không chỉ phục vụ ngành điện tử, bán dẫn mà còn được sử dụng trong sản xuất phân bón DAP/MAP, với thị trường tiêu thụ đáng kể tại Ấn Độ.

Triển vọng ngành trong giai đoạn tới được Chứng khoán Kafi đánh giá tích cực khi chu kỳ ngành bán dẫn bước vào pha mở rộng, trong khi nguồn cung toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào các doanh nghiệp Việt Nam. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp duy trì biên lợi nhuận ở mức cao và ổn định trong trung hạn.

Tuy nhiên, đơn vị phân tích cũng nhấn mạnh doanh nghiệp đầu ngành trong mảng này đang có những rủi ro pháp lý và cần những thông tin rõ ràng hơn trước khi ra quyết định đầu tư.

Được biết, Hóa chất Đức Giang (DGC) hiện là nhà xuất khẩu phốt pho vàng (P4) lớn nhất thế giới, chi phối khoảng 1/3 sản lượng P4 xuất khẩu toàn cầu với công suất 69.800 tấn/năm, tương đương 56,5% tổng công suất của Việt Nam.

Trước đó, ngày 14/3/2026, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đã khởi tố vụ án “Gây ô nhiễm môi trường; Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Tập đoàn Hóa chất Đức Giang. Đồng thời, cơ quan chức năng cũng khởi tố 14 bị can, bao gồm Chủ tịch HĐQT Đào Hữu Huyền, Phó Chủ tịch HĐQT Đào Hữu Duy Anh cùng nhiều lãnh đạo cấp cao khác.

Tại Lào Cai, doanh nghiệp này được xác định có hành vi khai thác trái phép hàng trăm nghìn tấn quặng Apatite, trị giá hàng trăm tỷ đồng.

Theo đánh giá của SHS Research, đây là thông tin tiêu cực có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là quá trình gia hạn giấy phép khai thác tại khai trường 25 vào cuối năm 2026. Trong trường hợp giấy phép không được gia hạn, DGC sẽ phải chuyển sang mua ngoài và nhập khẩu gần như toàn bộ quặng Apatite, thay vì duy trì mức tự chủ hơn 80% như trước.