Trung Quốc xây siêu đập thủy điện lớn gấp 3 lần đập Tam Hiệp, giới chuyên gia cảnh báo nóng

Trong nghiên cứu công bố ngày 8/10 trên tạp chí China Science Bulletin, nhóm nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và Đại học Vân Nam đã sử dụng vòng sinh trưởng của cây tại khu vực Đông Nam cao nguyên Tây Tạng để tái dựng lịch sử dòng chảy của con sông giai đoạn 1325 - 2020.

Kết hợp dữ liệu khí hậu, mô hình dự báo cho thấy dòng chảy có thể tăng khoảng 20 - 29% trong tương lai, tùy theo kịch bản phát thải, đồng thời làm tăng khả năng xuất hiện những đợt dòng chảy lớn gây lũ lụt.

Siêu đập gây lo ngại về nguồn nước

Sông Yarlung Tsangpo bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy về phía Nam vào Ấn Độ - nơi con sông được gọi là Brahmaputra. Đây là địa điểm xây dựng dự án thủy điện có công suất lắp đặt dự kiến hơn 60.000MW, gấp 3 lần đập Tam Hiệp của Trung Quốc.

Siêu đập được xây dựng tại huyện Medog thuộc phía Đông Nam Tây Tạng, gần khu vực biên giới tranh chấp với Ấn Độ.

Dự án vấp phải sự phản đối và lo ngại từ Ấn Độ và Bangladesh, hai quốc gia nằm ở hạ lưu con sông.

Đây là nguồn nước quan trọng đối với hàng triệu người dân trong khu vực, khiến các nước này quan ngại về nguồn cung nước cũng như những tác động đối với môi trường.

Theo nhóm nghiên cứu, cao nguyên Tây Tạng đã ấm lên với tốc độ khoảng gấp đôi mức trung bình toàn cầu trong thế kỷ qua.

Nhiệt độ tăng thúc đẩy băng tan, làm suy thoái tầng đất đóng băng vĩnh cửu và rút ngắn thời gian tuyết phủ. Trong khi đó, lượng mưa ngày càng thất thường, các đợt mưa cực đoan và dòng chảy bất thường có xu hướng gia tăng.

Những thay đổi này có thể khiến khu vực vừa đối mặt nguy cơ thiếu nước, vừa dễ xảy ra lũ lụt hơn.

Dòng chảy có thể tăng gần 30%

Do dữ liệu quan trắc liên tục tại lưu vực sông chỉ có từ giữa đến cuối thế kỷ 20, các nhà khoa học sử dụng vòng cây để bổ sung thông tin lịch sử. Vòng cây rộng thường phản ánh điều kiện ẩm ướt hơn trong mùa sinh trưởng, trong khi vòng hẹp có thể cho thấy tình trạng khô hạn.

Từ các mẫu cây thu thập tại 11 địa điểm trong giai đoạn 2008 - 2020, kết hợp dữ liệu của Trạm Thủy văn Nuxia, nhóm nghiên cứu xác định dòng chảy đã trải qua 14 giai đoạn ẩm ướt và 14 giai đoạn khô hạn trong gần 700 năm.

Sau đó, nhóm xây dựng mô hình dự báo dòng chảy theo tháng trong giai đoạn 2030 - 2100. Kết quả cho thấy lượng dòng chảy có thể tăng khoảng 20% trong kịch bản phát thải trung bình và 29% trong kịch bản phát thải cao, so với giai đoạn lịch sử được tái dựng.

Không chỉ dòng chảy trung bình tăng, xác suất xuất hiện những đợt dòng chảy cực lớn cũng có thể cao hơn. Các nhà nghiên cứu cho rằng quy hoạch khai thác tài nguyên nước và xây dựng hạ tầng lưu trữ nước cần tính đến những rủi ro này, đồng thời bảo đảm nhu cầu nước của hệ sinh thái.

Đây không phải nghiên cứu duy nhất gần đây cho thấy khu vực cần được quản lý thận trọng trong quá trình xây dựng đập thủy điện lớn nhất thế giới.

Hồi tháng 6, các nhà địa chất Trung Quốc cũng cảnh báo một đới đứt gãy đang hoạt động ngay bên dưới vị trí dự kiến xây đập có thể đe dọa độ an toàn của công trình, làm gia tăng nguy cơ sụp đổ và sạt lở đất.