Truy xuất nguồn gốc: 'Làm thật' để bảo vệ niềm tin thị trường

Trong bối cảnh Bộ Công Thương đề xuất cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh đối với các lĩnh vực như xăng dầu, khí…, câu chuyện truy xuất nguồn gốc đang được nhìn nhận như một công cụ quan trọng để tăng hậu kiểm, minh bạch thị trường và bảo vệ người tiêu dùng.

Hiện Bộ Công Thương đang lấy ý kiến cho dự thảo thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số mặt hàng do bộ này quản lý. Theo dự thảo, các mặt hàng thuộc nhóm rủi ro cao sẽ bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc, trong khi các nhóm khác được trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp.

Giữa bối cảnh đó, tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” do Tạp chí Tiếp thị và Gia đình phối hợp cùng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tổ chức sáng 22/5 tại Hà Nội đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Sự kiện có sự tham gia của ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), các chuyên gia công nghệ cùng đại diện nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực xăng dầu, khí, hóa chất như Petrolimex, Vinachem…

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là câu chuyện quản lý

Phát biểu mở đầu tọa đàm, ông Trần Hữu Linh, cho biết truy xuất nguồn gốc đang ngày càng được nhìn nhận đúng hơn về vai trò và ý nghĩa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như bảo vệ người tiêu dùng.

Theo ông Linh, trước đây nhiều doanh nghiệp vẫn xem truy xuất nguồn gốc như một thủ tục mang tính hình thức hoặc làm phát sinh thêm chi phí. Tuy nhiên, nhận thức này đang dần thay đổi khi thị trường yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp với người tiêu dùng.

Đặc biệt, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh điều quan trọng là phải hiểu đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc, không chỉ là công cụ quản lý mà còn gắn trực tiếp với quyền lợi người tiêu dùng và sự phát triển lành mạnh của thị trường. Đồng thời, việc triển khai cũng cần có lộ trình phù hợp, tránh tạo thêm gánh nặng không cần thiết cho doanh nghiệp.

Trong khi đó, ông Hoàng Vững, Tổng biên tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình cho rằng tọa đàm diễn ra đúng thời điểm khi truy xuất nguồn gốc đang trở thành mối quan tâm lớn của cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Đặc biệt, sự kiện diễn ra trong bối cảnh nhiều chính sách liên quan đến hậu kiểm, minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được thúc đẩy.

Theo ông Hoàng Vững, để một chính sách thực sự đi vào thực tiễn cần sự đồng hành từ nhiều phía, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, đơn vị công nghệ cho tới chính người tiêu dùng.

Ông dẫn số liệu cho biết hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia sau hơn một tháng vận hành đã ghi nhận hơn 1 triệu mã được đưa lên hệ thống, cho thấy nhu cầu và mức độ quan tâm ngày càng lớn của thị trường đối với hoạt động này.

“Thông tin sản phẩm càng minh bạch thì người tiêu dùng càng được bảo vệ, đồng thời doanh nghiệp làm ăn bài bản cũng được hưởng lợi khi xây dựng được niềm tin với thị trường”, ông nhấn mạnh.

“Nếu không làm truy xuất nguồn gốc, ai là người thiệt thòi đầu tiên?”

Tại phiên thảo luận đầu tiên với chủ đề “Nếu không làm truy xuất nguồn gốc, ai là người thiệt thòi đầu tiên?”, câu chuyện truy xuất nguồn gốc được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ công nghệ hay quy định quản lý, mà còn là bài toán niềm tin của thị trường và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng.

Trả lời câu hỏi truy xuất nguồn gốc là tự nguyện hay bắt buộc, ông Trần Hữu Linh cho rằng trước hết cần hiểu đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc. Theo ông, đây là hoạt động cho phép theo dõi, nhận diện sự gắn kết của doanh nghiệp với sản phẩm xuyên suốt quá trình từ sản xuất, phân phối cho tới sử dụng.

“Nên hiểu truy xuất nguồn gốc là hoạt động theo dõi và nhận diện được sản phẩm”, ông nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Văn Tâm, đại diện Phân bón Bình Điền, cho rằng truy xuất nguồn gốc thực tế không phải câu chuyện mới xuất hiện gần đây mà đã được nhiều doanh nghiệp triển khai từ lâu với các mức độ khác nhau. Theo ông, vấn đề quan trọng nằm ở việc doanh nghiệp thực hiện tới đâu và làm thực chất như thế nào.

Đại diện Phân bón Bình Điền cho biết quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt với nhóm khách hàng nông dân khi nhiều người chưa sử dụng smartphone để quét mã QR. Vì vậy, doanh nghiệp này đang thử nghiệm thêm các phương thức mới, trong đó có ứng dụng công nghệ blockchain nhằm nâng cao khả năng xác thực và truy xuất thông tin sản phẩm trong thời gian tới.

QR code không đồng nghĩa với minh bạch

Câu chuyện “quét mã nhưng không ra thông tin” hay thông tin sơ sài cũng được đưa ra thảo luận tại tọa đàm.

Đại diện Công ty Cheekee, một công ty công nghệ, cho rằng điều quan trọng không chỉ nằm ở việc sản phẩm có mã QR hay không, mà là dữ liệu phía sau mã đó có đáng tin cậy hay không.

Theo đại diện doanh nghiệp công nghệ này, mỗi sản phẩm cần được định danh như một “căn cước công dân”, từ đó toàn bộ dữ liệu liên quan tới sản phẩm sẽ được xác thực và quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng. Không chỉ phục vụ chống hàng giả, việc định danh còn giúp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tăng tính minh bạch cho thị trường.

Đại diện Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao cũng thừa nhận chi phí triển khai truy xuất nguồn gốc là không nhỏ, song doanh nghiệp vẫn đang từng bước thực hiện nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Chia sẻ thêm về thực trạng hiện nay, ông Trần Hữu Linh cho biết bản thân từng trực tiếp kiểm tra mã QR của một số sản phẩm trên thị trường và phát hiện nhiều trường hợp mã không hoạt động hoặc dẫn tới những đường link thiếu tin cậy.

“Tôi từng kiểm tra một chai rượu, quét mã thì hiện thông báo mã không hoạt động. Có thể mã QR đã bị sao chép, hoặc người phân phối lấy đại một mã để gắn lên sản phẩm”, ông nói.

Theo ông Linh, thực tế đang xuất hiện tình trạng một số doanh nghiệp triển khai truy xuất nguồn gốc theo phong trào, làm mang tính hình thức thay vì đầu tư bài bản và xác thực dữ liệu thực sự. Vì vậy, điều quan trọng là phải thúc đẩy doanh nghiệp “làm thật”, minh bạch thật để bảo vệ niềm tin thị trường.

Ở góc nhìn công nghệ, đại diện Cheekee cho biết hiện có tình trạng nhiều doanh nghiệp tự tạo mã QR đơn giản để dán lên sản phẩm mà không có hệ thống quản lý dữ liệu phía sau. Ngoài ra, một số doanh nghiệp thuê nền tảng tạo mã nhưng sau thời gian không duy trì dịch vụ, đường dẫn bị ngắt trong khi mã vẫn còn lưu thông trên sản phẩm, dẫn tới tình trạng người tiêu dùng quét mã nhưng không truy xuất được thông tin.

Đề cập tới rào cản lớn nhất của truy xuất nguồn gốc là tính minh bạch và thay đổi thói quen vận hành, đại diện Cheekee cho rằng quá trình triển khai thực tế cũng giống như một cuộc chuyển đổi số trong doanh nghiệp.

“Mỗi doanh nghiệp đều có hệ thống, quy trình vận hành theo thói quen truyền thống riêng, nên khi đưa vào hệ thống truy xuất sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Điều này đòi hỏi chi phí, công nghệ và cả sự thay đổi tư duy vận hành”, đại diện doanh nghiệp này chia sẻ.

Doanh nghiệp bắt đầu đi sâu hơn vào công nghệ định danh sản phẩm

Chia sẻ thêm về mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp trong việc áp dụng truy xuất nguồn gốc, ông Phan Văn Tâm cho rằng doanh nghiệp buộc phải thay đổi mô hình vận hành để phù hợp với thực tế mới của thị trường.

Theo ông Tâm, Phân bón Bình Điền hiện đang nghiên cứu áp dụng công nghệ định danh sản phẩm theo hướng khi người dùng quét mã, dữ liệu sẽ được đồng bộ và cập nhật ngay về hệ thống doanh nghiệp theo thời gian thực.

“Chúng tôi đang thử nghiệm công nghệ mà khi người dùng quét mã, phía công ty có thể biết ngay sản phẩm đang được tiêu thụ ở khu vực nào, đã tới tay người dùng cuối hay chưa, thậm chí có thể ghi nhận trạng thái sản phẩm đã được mở bao bì hay chưa”, ông Phan Văn Tâm chia sẻ.

Theo ông Tâm, điểm khác biệt của công nghệ mới không chỉ nằm ở việc gắn mã QR đơn thuần, mà là khả năng kết nối dữ liệu theo thời gian thực giữa sản phẩm ngoài thị trường với hệ thống quản trị của doanh nghiệp. Khi người dùng quét mã để kiểm tra nguồn gốc, hệ thống đồng thời sẽ ghi nhận dữ liệu truy cập, vị trí, thời điểm kích hoạt và trạng thái lưu thông của sản phẩm.

Điều này giúp doanh nghiệp không chỉ xác thực hàng thật – hàng giả mà còn theo dõi được “vòng đời” của sản phẩm sau khi xuất xưởng, phát hiện bất thường trong phân phối hoặc nhận diện nguy cơ sao chép mã.

Với ngành phân bón – lĩnh vực vốn chịu áp lực lớn từ tình trạng hàng giả, hàng nhái và hệ thống phân phối nhiều tầng nấc – việc kiểm soát được dữ liệu lưu thông sản phẩm được xem là đặc biệt quan trọng. Theo đại diện Bình Điền, truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ quản lý mà còn giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn hành trình của sản phẩm sau khi ra thị trường, từ đó tối ưu hoạt động phân phối và chăm sóc khách hàng.

Trong bối cảnh Bộ Công Thương đề xuất cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh đối với các lĩnh vực như xăng dầu, khí…, câu chuyện truy xuất nguồn gốc đang được nhìn nhận như một công cụ quan trọng để tăng hậu kiểm, minh bạch thị trường và bảo vệ người tiêu dùng.

Hiện Bộ Công Thương đang lấy ý kiến cho dự thảo thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số mặt hàng do bộ này quản lý. Theo dự thảo, các mặt hàng thuộc nhóm rủi ro cao sẽ bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc, trong khi các nhóm khác được trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp.

Giữa bối cảnh đó, tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng” do Tạp chí Tiếp thị & Gia đình phối hợp Cục Quản lý và Phát triể thị trường trong nước tổ chức sáng 22/5 tại Hà Nội nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Sự kiện có sự tham gia của đại diện Bộ Công Thương, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục quản lý và phát triển thị trường trong nước, chuyên gia công nghệ cùng nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực xăng dầu, khí, hóa chất như Petrolimex, Vinachem…

Phát biểu mở đầu tọa đàm, ông Trần Hữu Linh cho biết truy xuất nguồn gốc đang ngày càng được nhìn nhận đúng hơn về vai trò và ý nghĩa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như bảo vệ người tiêu dùng.

Theo ông Linh, trước đây nhiều doanh nghiệp vẫn xem truy xuất nguồn gốc như một thủ tục mang tính hình thức hoặc phát sinh thêm chi phí. Tuy nhiên, nhận thức này đang dần thay đổi khi thị trường ngày càng yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp với người tiêu dùng.

Đặc biệt, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh, điều quan trọng là phải hiểu đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc, không chỉ là câu chuyện quản lý mà còn gắn trực tiếp với quyền lợi người tiêu dùng và sự phát triển lành mạnh của thị trường. Đồng thời, việc triển khai cũng cần có lộ trình phù hợp, tránh gây áp lực hay phát sinh thêm gánh nặng không cần thiết cho doanh nghiệp.