TS Bùi Thanh Minh: Doanh nghiệp lớn đang hưởng lợi nhiều hơn trong làn sóng cải cách

Theo ông Minh, thời gian qua đã có rất nhiều cuộc họp và tranh luận liên quan đến cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, đây là quá trình rất phức tạp bởi gần như bộ, ngành nào cũng cho rằng lĩnh vực của mình mang tính “đặc thù” và cần duy trì các điều kiện quản lý riêng.

“Nếu mỗi bộ, ngành đều tự cải cách theo cách riêng thì sẽ tạo ra những thay đổi rất đơn lẻ, không hình thành được một triết lý cải cách tổng thể”, ông nói.

Theo ông, Ban IV từng đề xuất cần đo lường cụ thể những thủ tục gây tốn kém và phiền hà nhất cho doanh nghiệp để tập trung xử lý. Điều quan trọng không chỉ là công bố đã cắt giảm bao nhiêu thủ tục hay rút ngắn bao nhiêu ngày xử lý hồ sơ, mà phải đo được chi phí tuân thủ thực tế của doanh nghiệp có thực sự giảm hay không.

“Nếu trên báo chí nói giảm rất nhiều nhưng doanh nghiệp vẫn thấy chi phí không giảm chút nào thì điều đó còn làm mất niềm tin”, ông nhấn mạnh.

Ông Bùi Thanh Minh cho rằng hiện nay dư luận đang đặt quá nhiều kỳ vọng vào riêng Nghị quyết 68, trong khi cải cách thể chế và xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi là quá trình dài hạn, không thể giải quyết chỉ trong vài tháng.

Theo ông, vấn đề cốt lõi nằm ở tư duy thiết kế cải cách. Nếu chỉ xử lý từng vấn đề riêng lẻ mà thiếu góc nhìn tổng thể thì càng cải cách có khi càng không tạo được tác động thực chất, thậm chí có thể khiến doanh nghiệp khó khăn hơn.

“Nghị quyết 68 không chỉ hướng tới tăng số lượng doanh nghiệp, mà còn phải nâng chất lượng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp”, ông nói.

Ông cho biết sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, Chính phủ và Quốc hội đã có nhiều nỗ lực thể chế hóa chính sách như ban hành Nghị quyết 198 của Quốc hội, triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và đào tạo đội ngũ doanh nhân.

Đặc biệt, ông nhắc tới các chương trình phát triển doanh nghiệp tiên phong và đào tạo CEO như một phần trong nỗ lực xây dựng “mũi khoan” cho nền kinh tế, tạo ra lớp doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cao hơn.

“Trong một năm qua, nỗ lực thể chế hóa là rất đáng ghi nhận”, ông đánh giá.

Tuy nhiên, theo ông Minh, nhiều chính sách quan trọng vẫn chậm đi vào thực tế. Chẳng hạn, các cơ chế hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi hay gói hỗ trợ lãi suất 2% dành cho doanh nghiệp đầu tư xanh và đổi mới công nghệ đến nay vẫn chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Trong bối cảnh đó, áp lực từ thương mại quốc tế, đặc biệt là yêu cầu chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn phát triển bền vững, đang tạo sức ép rất lớn lên cộng đồng doanh nghiệp.

Ông cũng dẫn số liệu cho thấy bức tranh doanh nghiệp hiện nay vẫn còn nhiều lo ngại. Trong 3 tháng đầu năm, trung bình mỗi tháng có khoảng 32.000 doanh nghiệp đăng ký mới và quay trở lại hoạt động, nhưng đồng thời cũng có khoảng 30.400 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

“Như vậy mỗi tháng nền kinh tế chỉ tăng ròng khoảng 1.600 doanh nghiệp. Với tốc độ này thì rất khó đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030”, ông nhận định.

Theo ông, nếu không có thay đổi mang tính tổng thể về cách tiếp cận và phương thức xây dựng môi trường kinh doanh thì số lượng doanh nghiệp không những khó tăng mạnh mà còn có nguy cơ suy giảm.

Ông cũng lưu ý rằng hiệu ứng tích cực từ Nghị quyết 68 đang lan tỏa không đồng đều trong cộng đồng doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp lớn hiện vui nhiều hơn doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn khu vực hộ kinh doanh vẫn chưa cảm nhận rõ lợi ích”, ông nói.

Theo khảo sát của Ban IV, khi hỏi 10 doanh nghiệp thì có tới khoảng 7 doanh nghiệp vẫn mang tâm lý thận trọng hoặc tiêu cực về triển vọng kinh doanh.

Theo ông Bùi Thanh Minh, cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi tác động được tới lớp doanh nghiệp ở phía dưới, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chỉ tạo thuận lợi cho một nhóm doanh nghiệp lớn.

“Nếu cải cách không đi vào đời sống thực tế của doanh nghiệp, không giúp giảm chi phí tuân thủ thì sẽ không tạo được niềm tin”, ông nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được ông đặc biệt lưu ý là kỷ luật thực thi. Theo ông, Chính phủ và Thủ tướng đã phát đi nhiều tín hiệu cải cách tích cực, nhưng nếu địa phương thực hiện không tốt thì doanh nghiệp vẫn tiếp tục gặp khó khăn.

Hiện Việt Nam có hơn 6.000 thủ tục hành chính liên quan tới người dân và doanh nghiệp. Theo định hướng mới, Trung ương sẽ chỉ giữ khoảng 30% thủ tục, phần còn lại phân cấp cho địa phương.

Tuy nhiên, ông cảnh báo nếu phân cấp mà không đi kèm phân quyền rõ ràng, không xác định trách nhiệm cụ thể và thiếu kỷ luật thực thi nghiêm túc thì chi phí tuân thủ của doanh nghiệp thậm chí có thể còn tăng cao hơn trước.

“Nếu cải cách chỉ dừng ở chuyển thủ tục từ trung ương xuống địa phương mà không thay đổi chất lượng thực thi thì khó khăn có thể còn lớn hơn”, ông nói.

Kết luận lại, ông Bùi Thanh Minh cho rằng Nghị quyết 68 là bước khởi đầu quan trọng, nhưng điều Việt Nam cần hơn là một tư duy cải cách tổng thể, thực chất và bền bỉ.

“Thần tốc thì phải thần tốc hơn, táo bạo thì phải táo bạo hơn. Nhưng quan trọng nhất vẫn là phải giữ được nguyên lý thị trường trong toàn bộ quá trình cải cách”, ông nhấn mạnh.