TS Lê Duy Bình: ESG không còn là “điểm cộng”, mà là điều kiện sống còn của doanh nghiệp

Tại hội thảo “Phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số bền vững: Bối cảnh mới - Hành động mới”, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam cần đi cùng chất lượng tăng trưởng và tính bền vững, thay vì chỉ tập trung vào tốc độ.

Theo ông Bình, yêu cầu phát triển hiện nay không chỉ dừng ở tăng GDP mà còn phải hướng tới nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân.

Trong bối cảnh đó, ESG (môi trường, xã hội và quản trị) đang dần trở thành nền tảng của mô hình tăng trưởng mới. Ông cho rằng, ba động lực tăng trưởng truyền thống của Việt Nam gồm đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu đều đang chịu tác động ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn ESG.

Ở lĩnh vực đầu tư công, Chính phủ không chỉ đóng vai trò kiến tạo chính sách mà còn là “người tiêu dùng lớn nhất” của nền kinh tế. Giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư công trung hạn dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, trong khi chi thường xuyên ngân sách Nhà nước vào khoảng 10,06 triệu tỷ đồng.

Theo TS Lê Duy Bình, thông qua hoạt động mua sắm công, lựa chọn dự án và phân bổ vốn, Nhà nước hoàn toàn có thể điều chỉnh hành vi doanh nghiệp theo hướng xanh hơn và có trách nhiệm hơn.

Ở chiều ngược lại, xu hướng tiêu dùng xanh cũng đang tạo sức ép chuyển đổi đối với doanh nghiệp.

Dẫn số liệu khảo sát, ông Bình cho biết khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm xanh, sạch hoặc có cam kết ESG. Đặc biệt, thế hệ Millennials và Gen Z – chiếm hơn 45% dân số – đang dẫn dắt xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm. “Khi thu nhập tăng lên, người dân quan tâm nhiều hơn đến môi trường, sức khỏe và trách nhiệm xã hội.

Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi mô hình sản xuất, nâng cao quản trị và minh bạch hơn”, ông nói.

Trong lĩnh vực xuất khẩu, TS Lê Duy Bình nhận định ESG hiện đã trở thành “rào cản kỹ thuật bắt buộc”, thay thế dần các hàng rào thuế quan truyền thống.

Những quy định mới như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, yêu cầu truy xuất nguồn gốc hay tiêu chuẩn chống phá rừng đang tạo áp lực lớn lên nhiều ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thép, xi măng, vật liệu xây dựng và nông sản.

“ESG không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia thị trường toàn cầu”, ông nhấn mạnh.

Không chỉ tạo áp lực chuyển đổi, ESG còn mở ra dư địa lớn cho Việt Nam trong thu hút dòng vốn đầu tư mới.

Theo TS Lê Duy Bình, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 1.500 tỷ USD, trong đó khu vực tư nhân dự kiến đóng góp khoảng 80%.

Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính xanh và tín dụng xanh sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Tuy nhiên, hiện quy mô trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội và trái phiếu bền vững tại Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 33.500 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,4 tỷ USD, chiếm chưa tới 2,2% tổng dư nợ thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Theo ông Bình, dư địa phát triển của thị trường tài chính xanh tại Việt Nam vẫn còn rất lớn, nhất là khi nhiều quỹ đầu tư quốc tế đang ưu tiên rót vốn vào các doanh nghiệp có thực hành ESG tốt.

Ông dẫn chứng, nhiều quỹ lớn như VinaCapital, Dragon Capital hay Dynam Capital đều dành tỷ trọng đầu tư đáng kể cho các doanh nghiệp có cam kết phát triển bền vững, minh bạch và quản trị tốt.

Bên cạnh đó, ESG cũng đang trở thành tiêu chí quan trọng trong thu hút FDI thế hệ mới. Các tập đoàn toàn cầu như Apple, Lego hay Nestlé đều đặt yêu cầu cao về năng lượng tái tạo, phát thải carbon và chuỗi cung ứng xanh khi lựa chọn địa điểm đầu tư.

“Doanh nghiệp Việt Nam giờ đây không chỉ cạnh tranh bằng chi phí lao động, mà còn phải cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng ESG, năng lực quản trị và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh”, TS Lê Duy Bình nhận định.

Theo ông, ESG không đơn thuần là bộ tiêu chuẩn tuân thủ mà đang trở thành nền tảng hình thành mô hình tăng trưởng mới, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Việt Nam hiện đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế xanh đạt quy mô 60-70 tỷ USD, tương đương khoảng 10% GDP; kinh tế số đạt khoảng 300 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Cùng với đó là tiềm năng phát triển thị trường tín chỉ carbon với khoảng 57 triệu tín chỉ mỗi năm, có thể mang lại nguồn thu hàng trăm triệu USD cho nền kinh tế.