TS Nguyễn Anh Tuấn: Gỡ nút thắt DPPA và BESS để xanh hóa khu công nghiệp

Tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách điện tái tạo & lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp”, TS Nguyễn Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA) nhận định Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của quá trình chuyển dịch năng lượng, khi cam kết Net Zero vào năm 2050 không còn là mục tiêu dài hạn mà đã trở thành yêu cầu thực tế trong thương mại quốc tế, đặc biệt tại các thị trường lớn như EU và Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn tại các khu công nghiệp (KCN), quá trình xanh hóa vẫn chưa được tiếp cận một cách hệ thống. Theo ông Tuấn, đây không chỉ là câu chuyện phát triển điện mặt trời, mà đòi hỏi sự đồng bộ giữa chính sách công nghiệp, năng lượng và hạ tầng.

Trong bối cảnh đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), được xây dựng trên nền tảng các quy định hiện hành như Nghị định 80/2024 và 57/2025, được đánh giá là một bước tiến quan trọng, song vẫn còn tồn tại nhiều điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.

Dẫn chứng từ thực tế tại một số KCN như Amata, Long Đức hay mô hình KCN sinh thái DEEP C, ông Tuấn cho biết nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư năng lượng tái tạo, cho thấy nhu cầu sử dụng điện xanh là rất lớn. Tuy nhiên, khuôn khổ pháp lý cho các mô hình “sau công tơ” vẫn còn hạn chế, khiến điện tự sản tự tiêu chưa thể chia sẻ trực tiếp giữa các doanh nghiệp trong cùng KCN.

Từ đó, ông kiến nghị cần sớm hoàn thiện hướng dẫn triển khai cơ chế DPPA nội khu thông qua hệ thống đường dây riêng, cho phép hình thành các mô hình lưới điện cục bộ (microgrid), trong đó chủ đầu tư KCN đóng vai trò điều phối.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng các nền tảng công nghệ như blockchain và hợp đồng thông minh cũng được đề xuất nhằm mã hóa dữ liệu đo đếm, hỗ trợ xác thực chứng chỉ năng lượng tái tạo (RECs) và thanh toán, qua đó nâng cao tính minh bạch trong vận hành.

Theo ông Tuấn, khi triển khai DPPA kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), hai rào cản lớn nhất hiện nay là bài toán tài chính và rủi ro hạ tầng. Việc đầu tư hệ thống lưu trữ quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn đáng kể, trong khi cơ chế tài chính xanh vẫn chưa thực sự được khai thông. Do đó, cần tạo điều kiện để các KCN tiếp cận nguồn vốn này, đồng thời sớm ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến môi trường, đặc biệt là xử lý pin và thiết bị sau khi hết vòng đời.

Một vấn đề đáng chú ý khác là cách tính chi phí dịch vụ hệ thống điện trong cơ chế DPPA. Theo phân tích, nếu tiếp tục áp dụng cơ chế một thành phần dựa trên sản lượng, mức phí có thể lên tới khoảng 820 đồng/kWh. Trong khi đó, nếu chuyển sang cơ chế giá điện hai thành phần, tách bạch chi phí cố định và biến đổi, mức phí có thể giảm xuống còn khoảng 500 đồng/kWh. Sự chênh lệch này có ý nghĩa lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.

Ông Tuấn nhấn mạnh, việc hoàn thiện cơ chế DPPA và thúc đẩy phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng không chỉ nhằm cung cấp điện sạch, mà còn góp phần chuyển đổi mô hình vận hành của các khu công nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Việc xử lý đồng bộ các yếu tố kỹ thuật, tài chính và pháp lý sẽ đóng vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư.