TS Nguyễn Trí Hiếu: Kịch bản xấu nhất của chiến sự Trung Đông có thể đẩy kinh tế thế giới vào khủng hoảng, Việt Nam nên làm gì?

Ba kênh tác động lớn tới kinh tế toàn cầu

Chia sẻ tại talkshow "Nguy cơ khủng hoảng kinh tế toàn cầu nếu chiến sự Trung Đông leo thang", chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định đây là cuộc xung đột xảy ra “bất thường và bất thình lình”, khiến cục diện khu vực trở nên rối ren.

Theo ông, các cuộc tấn công quân sự qua lại giữa Iran và Mỹ có nguy cơ khiến chiến sự vượt ra khỏi phạm vi song phương, thậm chí lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông.

“Trong bối cảnh như vậy, kinh tế toàn cầu chắc chắn bị tác động mạnh”, ông nói.

Một trong những rủi ro lớn nhất nằm ở thị trường năng lượng. Iran từng nhiều lần phát tín hiệu có thể đóng hoặc hạn chế hoạt động tại Strait of Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược nơi khoảng một phần ba lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua.

Nếu tuyến vận tải này bị gián đoạn, chi phí năng lượng toàn cầu sẽ tăng vọt. Giá dầu leo thang không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn đẩy lạm phát toàn cầu lên cao, tạo áp lực lớn đối với các nền kinh tế.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, chiến sự Trung Đông có thể tác động đến kinh tế thế giới thông qua 3 kênh chính.

Thứ nhất là giá năng lượng. Khi nguồn cung dầu bị đe dọa, giá dầu tăng sẽ lan sang toàn bộ chuỗi chi phí sản xuất và vận tải.

Thứ hai là tâm lý đầu tư toàn cầu.Nguy cơ chiến tranh lan rộng khiến các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, có xu hướng cắt giảm hoặc trì hoãn các khoản đầu tư quốc tế.

Thứ ba là thương mại và vận tải toàn cầu. Xung đột có thể ảnh hưởng trực tiếp tới hàng hải, hàng không và các tuyến vận chuyển hàng hóa quốc tế, khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

“Khi vận tải bị ảnh hưởng, chi phí logistics tăng cao, thương mại toàn cầu sẽ chậm lại và có thể kéo kinh tế thế giới vào một giai đoạn suy thoái,” ông cảnh báo.

Ngoài ra, các thị trường tài chính như chứng khoán, vàng hay bất động sản toàn cầu cũng sẽ chịu tác động mạnh trước những bất ổn địa chính trị.

Hai kịch bản cho kinh tế thế giới

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, hiện có thể hình dung hai kịch bản chính cho diễn biến của cuộc xung đột.

Kịch bản thứ nhất cũng là kịch bản tích cực, các bên liên quan tiến tới thương thuyết và đạt được thỏa thuận. Trong trường hợp này, Iran có thể cam kết hạn chế hoặc dừng chương trình hạt nhân, trong khi các bên đối đầu ngừng các hoạt động quân sự.

Nếu kịch bản này xảy ra, căng thẳng địa chính trị sẽ hạ nhiệt, thị trường tài chính có thể phục hồi nhanh, các hoạt động thương mại, hàng hải và hàng không sẽ trở lại bình thường.

“Khi đó kinh tế toàn cầu có thể nhanh chóng tìm lại trạng thái cân bằng”, ông nhận định.

Tuy nhiên, kịch bản thứ hai - kịch bản xấu nhất là chiến sự tiếp tục leo thang và lan rộng ra ngoài khu vực Trung Đông. Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, nếu xung đột lan sang các khu vực khác như châu Âu hoặc kéo theo sự tham gia của nhiều quốc gia, hậu quả đối với kinh tế toàn cầu sẽ cực kỳ nghiêm trọng.

“Trong trường hợp đó, thế giới có thể rơi vào một cuộc khủng hoảng kinh tế chưa từng có trong lịch sử,” ông cảnh báo.

Dù vậy, ông cho rằng khả năng các bên cuối cùng phải quay lại bàn đàm phán vẫn tương đối lớn, bởi nhiều cường quốc như Nga, Trung Quốc, các nước châu Âu hay những nền kinh tế lớn như India và Brazil có thể sẽ tham gia thúc đẩy giải pháp ngoại giao nhằm ngăn chặn kịch bản xung đột toàn diện.

Việt Nam cần phải làm gì?

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở lớn nên đặc biệt nhạy cảm trước các cú sốc toàn cầu.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện đã gần gấp đôi quy mô GDP, cho thấy mức độ phụ thuộc khá lớn vào thương mại quốc tế. Bên cạnh đó, nền kinh tế cũng phụ thuộc nhiều vào dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Vì vậy, nếu kinh tế thế giới suy giảm hoặc dòng vốn đầu tư toàn cầu chậm lại do bất ổn địa chính trị, Việt Nam có thể chịu tác động đáng kể.

Một tín hiệu đã xuất hiện là sự biến động mạnh của thị trường tài chính. Giá vàng quốc tế tăng mạnh trong bối cảnh nhà đầu tư tìm kiếm tài sản trú ẩn an toàn, và xu hướng này cũng phản ánh rõ tại thị trường Việt Nam. Bên cạnh đó, giá dầu tăng cũng có thể gây sức ép lên chi phí sản xuất và lạm phát trong nước, bởi dù xuất khẩu dầu thô, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu lượng lớn sản phẩm dầu đã qua chế biến.

Trước những rủi ro này, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng một chiến lược ứng phó khủng hoảng mang tính chủ động. Ông đề xuất thành lập một bộ phận hoặc ủy ban liên ngành chuyên nghiên cứu và dự báo các kịch bản khủng hoảng kinh tế, từ đó xây dựng những kế hoạch hành động cụ thể cho từng tình huống.

Theo ông, trong bối cảnh bất định hiện nay, các kế hoạch phát triển kinh tế cần được thiết kế linh hoạt với nhiều kịch bản khác nhau.

“Nếu trước đây chúng ta chỉ có kế hoạch A, thì bây giờ cần có cả kế hoạch B, C, thậm chí D và E để sẵn sàng ứng phó với các biến động bất ngờ của kinh tế toàn cầu,” ông nhấn mạnh.

Ngoài ra, Việt Nam cũng cần xem xét lại chính sách ngoại thương nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đặc biệt là thị trường xuất khẩu như United States và thị trường nhập khẩu lớn như China.

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, việc đa dạng hóa thị trường và củng cố năng lực nội tại của nền kinh tế sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam giảm thiểu rủi ro trước những cú sốc từ bên ngoài.