TS Võ Trí Thành: Xe điện không phải “lời giải duy nhất” cho an ninh năng lượng

Tại tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững” do Báo Công Thương tổ chức ngày 20/3, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, cho rằng cần nhìn nhận vai trò của xe điện một cách toàn diện hơn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang biến động mạnh bởi căng thẳng địa chính trị.

Theo ông, an ninh năng lượng phải được đánh giá trên ba trụ cột gồm: đủ nguồn cung, ổn định và bền vững, gắn với cả năng lượng sơ cấp như xăng, dầu, than đá và năng lượng thứ cấp là điện. Việc chuyển sang xe điện giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch, nhưng đồng thời làm gia tăng nhu cầu điện năng, kéo theo yêu cầu về công nghệ và chi phí sản xuất điện.

Bên cạnh đó, mức độ “xanh” của xe điện phụ thuộc lớn vào cơ cấu nguồn điện. Nếu điện được sản xuất từ năng lượng tái tạo, xe điện sẽ góp phần giảm phát thải. Ngược lại, nếu vẫn phụ thuộc vào than đá hay dầu khí, việc sử dụng xe điện chỉ mang tính chất chuyển dịch phát thải từ lĩnh vực giao thông sang lĩnh vực năng lượng.

“Xe điện có đóng góp nhất định, nhưng không phải là lời giải duy nhất cho an ninh năng lượng”, TS Võ Trí Thành nhấn mạnh, đồng thời cho rằng cần tiếp cận vấn đề này trong tổng thể hệ thống năng lượng và mục tiêu phát triển bền vững.

Từ góc độ phát triển ngành, ông Thành khuyến nghị cần nhìn xe điện vượt ra khỏi phạm vi một ngành ôtô đơn lẻ. Đây là lĩnh vực tổng hợp, liên quan đến nhiều công nghệ lõi như vật liệu, cơ khí chính xác, công nghệ pin, xử lý chất thải… và phản ánh trình độ công nghệ của một quốc gia. Với Việt Nam, phát triển xe điện còn gắn với mục tiêu tự chủ công nghệ.

Đồng quan điểm, ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho rằng xe điện không chỉ là phương tiện mà là một ngành công nghiệp mới, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, thể chế và chính sách để phát triển hiệu quả.

Thực tế, ngành này đã có những bước tiến nhất định. Theo Bộ Công Thương, tỷ lệ nội địa hóa tại VinFast đạt khoảng 60% vào năm 2025 và có thể tăng lên 80% khi nhà máy sản xuất pin tại Hà Tĩnh đi vào hoạt động. Trong khi đó, một số doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực ôtô mới đạt tỷ lệ nội địa hóa 10-15% ở nhiều dòng xe.

Trong lĩnh vực pin, các dự án đầu tư mới đang được triển khai với kỳ vọng nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 80-90%. Việt Nam cũng từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi như động cơ và pin – những thành phần quan trọng nhất của xe điện.

Liên quan đến xử lý pin sau sử dụng, cơ quan quản lý cho biết pin xe điện có vòng đời 10-20 năm, sau đó vẫn có thể tái sử dụng cho mục đích lưu trữ năng lượng, kéo dài tổng vòng đời lên tới khoảng 40 năm. Tuy nhiên, việc xây dựng quy định về tái chế cần được triển khai sớm để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh của ngành.

Bộ Công Thương xác định công nghệ pin và năng lượng tái tạo là lĩnh vực chiến lược trong thời gian tới, đồng thời đang hoàn thiện chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng trong nước. Một trong những định hướng là yêu cầu doanh nghiệp FDI muốn hưởng ưu đãi phải có sự tham gia của doanh nghiệp Việt trong chuỗi sản xuất.

Song song đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với trụ sạc, pin và các thiết bị liên quan cũng đang được hoàn thiện, với mục tiêu xây dựng đầy đủ hành lang pháp lý cho ngành xe điện trong thời gian tới.