TS. Bùi Ngọc Sơn: Chúng ta đang bước vào chu kỳ ‘tiền đắt’ đầy khắc nghiệt

TS. Bùi Ngọc Sơn - Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cho rằng nhiều người có cảm giác giữ tiền mặt là an toàn, nhưng điều đó không đúng khi áp dụng vào môi trường lạm phát cao.

“Nếu lạm phát tăng nhanh hơn lãi suất tiết kiệm, thì sức mua của tiền sẽ giảm. Nghĩa là anh cầm tiền nhưng giá trị thực của đồng tiền đang mất đi”, ông phân tích.

Không chỉ người gửi tiết kiệm chịu ảnh hưởng, những người vay nợ cũng đối diện áp lực lớn hơn khi chi phí vốn tăng nhanh.

Ông dẫn chứng, lãi suất vay mua nhà tại Mỹ từng chỉ quanh mức 2,5–2,7% vào năm 2021–2022, nhưng sau chu kỳ siết tiền tệ đã tăng lên hơn 6%. Trong khi đó, tại Việt Nam, lãi suất vay mua nhà thả nổi trên thị trường có nơi lên tới 14%, cao gấp đôi nhiều nền kinh tế phát triển.

“Ở Mỹ, giá nhà chỉ gấp khoảng 3,5 lần thu nhập trung bình mà người dân đã thấy áp lực. Trong khi ở Việt Nam, giá nhà gấp hơn 30 lần thu nhập mà lãi suất còn lên tới 14%, thì áp lực là cực kỳ lớn”, ông nói.

Theo TS. Sơn, bất động sản luôn là nơi hút dòng tiền mạnh nhất vì tâm lý “đất không sinh thêm”. Khi kinh tế tăng trưởng, người dân và nhà đầu tư đều có xu hướng đổ tiền vào đất đai vì tin rằng tài sản này sẽ ngày càng khan hiếm và tăng giá.

“Đây là thị trường có khả năng hút tiền rất ghê gớm. Khi giá tăng, dòng tiền càng lao vào mạnh hơn và tạo thành bong bóng”, ông nhận định.

Ông cho rằng Việt Nam đang ở trạng thái rất nhạy cảm khi lượng tiền đầu cơ bất động sản quá lớn, trong khi Chính phủ đồng thời cần nguồn vốn khổng lồ cho hạ tầng, sân bay, cao tốc và các đại dự án công. “Ngân hàng buộc phải hút tiền về, nâng lãi suất để điều hướng dòng vốn khỏi bất động sản”.

Theo ông, nếu không kiểm soát, dòng tiền sẽ tiếp tục chảy khỏi sản xuất để lao vào đầu cơ tài sản. “Người ta nhìn thấy mua đất vài tháng có thể lãi 15–20%, thì còn ai muốn làm sản xuất nữa? Đó là điều cực kỳ nguy hiểm cho nền kinh tế”, ông cảnh báo.

TS Bùi Ngọc Sơn đặc biệt nhấn mạnh rủi ro của các nền kinh tế tăng trưởng dựa nhiều vào tín dụng như Việt Nam hay Trung Quốc. “Nhìn bề ngoài thì ai cũng có nhà, có xe rất hoành tráng. Nhưng phần lớn được tài trợ bằng nợ vay. Nếu mất việc hoặc dòng tiền đứt gãy, tài sản có thể mất đi rất nhanh”, ông nói.

Theo ông, điều đáng sợ nhất của chu kỳ lãi suất cao không chỉ là khoản trả nợ tăng lên, mà là nguy cơ suy giảm việc làm. “Trước đây người dân có thể dành 15–20% thu nhập để trả nợ mua nhà. Bây giờ con số có thể lên 30–35%. Nhưng nếu công việc không còn nữa thì hoàn toàn không thể chịu nổi”, ông phân tích.

Ông cũng dẫn ví dụ từ Trung Quốc – nơi thị trường bất động sản từng chiếm gần 30% GDP, để cảnh báo nguy cơ đổ vỡ dây chuyền nếu dòng tiền bị siết quá mạnh và quá đột ngột.

Theo TS. Sơn, việc nâng lãi suất và siết dòng tiền vào bất động sản hiện nay thực chất là một biện pháp phòng vệ nhằm tránh kịch bản bong bóng như Trung Quốc. Tuy nhiên, ông cho rằng chỉ nâng lãi suất là chưa đủ.

“Nếu thị trường đã rơi vào trạng thái bong bóng, nhiều nhà đầu cơ sẵn sàng bỏ qua lãi suất vì lợi nhuận từ đất quá lớn”, ông nói.

Vì vậy, theo ông, cần quyết liệt mạnh tay với các biện pháp điều tiết thận trọng như: Đánh thuế với nhà bỏ hoang; hạn chế lướt sóng ngắn hạn; kéo dài thời gian chuyển nhượng; siết điều kiện đầu cơ bất động sản.

“Nếu không làm đồng bộ, chỉ cần hạ lãi suất một chút là tiền lại lập tức chảy vào bất động sản”, TS. Sơn nhận định.