TS. Lê Duy Bình: Hiệu ứng tích cực từ Nghị quyết 68 chưa lan tỏa tới doanh nghiệp nhỏ

Tại tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68”, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng dấu ấn lớn nhất sau một năm triển khai Nghị quyết 68 là sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy và định hướng chính sách đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Theo ông Bình, ngay sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, hàng loạt nghị quyết, văn bản pháp luật và cơ chế hỗ trợ đã được Quốc hội, Chính phủ triển khai nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về pháp lý, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tư nhân phát triển.

“Đây là tác động rõ nét nhất mà Nghị quyết 68 mang lại trong thời gian qua”, ông nói.

Theo ông Bình, ngay sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, hàng loạt nghị quyết, văn bản pháp luật và cơ chế hỗ trợ đã được Quốc hội, Chính phủ triển khai nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về pháp lý, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tư nhân phát triển.

TS Lê Duy Bình nhận định, trong giai đoạn đầu triển khai, Nghị quyết 68 đã tạo ra tâm lý hứng khởi khá lớn trong cộng đồng doanh nghiệp, với kỳ vọng về một bước đột phá mạnh mẽ về thể chế và môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, sự tích cực này hiện chủ yếu thể hiện rõ ở nhóm doanh nghiệp lớn.

Ông dẫn chứng hàng loạt dự án quy mô lớn liên tiếp được khởi công thời gian qua, từ các dự án hàng trăm nghìn tỷ đồng tới những dự án gần triệu tỷ đồng của các tập đoàn lớn như Vingroup hay Sun Group. Theo ông, điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp quy mô lớn đang phản ứng khá tích cực với làn sóng cải cách hiện nay.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh cá thể và khu vực kinh tế phi chính thức lại đang xuất hiện tâm lý lo âu nhiều hơn.

Theo TS Lê Duy Bình, nhiều hộ kinh doanh hiện lo ngại các vấn đề liên quan tới chính sách thuế, quy định kiểm tra hàng giả, hàng nhái cũng như hoạt động thanh tra, kiểm tra trong quá trình kinh doanh.

“Những lo ngại này khiến khu vực kinh tế nhỏ lẻ không còn duy trì được sự hứng khởi như trước mà bắt đầu xuất hiện tâm lý bất an về khả năng tồn tại trong bối cảnh hiện nay”, ông nói.

Ông cho rằng Nghị quyết 68 đặt ra tư tưởng xuyên suốt là phát triển nền kinh tế thị trường, trong đó khu vực tư nhân đóng vai trò trung tâm và hoạt động điều hành cần dựa trên các nguyên tắc thị trường. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, một số chính sách lại đang tạo ra phản ứng ngược ngoài mong muốn do hạn chế về thể chế và cách thức thực thi.

Liên quan đến chính sách thuế đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, TS Lê Duy Bình cho rằng cách tiếp cận hiện nay vẫn phần nào mang tư duy xem các chủ thể này là “đối tượng quản lý”, thay vì coi họ là đối tác trong quá trình quản trị và phát triển kinh tế.

Theo ông, điều này dẫn tới những phản ứng như chia nhỏ quy mô kinh doanh để né ngưỡng doanh thu hoặc giảm nghĩa vụ thuế.

“Không chỉ hộ kinh doanh mà ngay cả doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng có thể lựa chọn duy trì doanh thu dưới ngưỡng quy định để được miễn hoặc giảm thuế. Điều đó vô hình trung lại khuyến khích tình trạng ‘li ti hóa’ doanh nghiệp thay vì thúc đẩy mở rộng quy mô”, ông nhận định.

Một xu hướng khác được TS Lê Duy Bình đề cập là nhiều hộ kinh doanh đang quay trở lại giao dịch tiền mặt thay vì thanh toán qua ngân hàng do lo ngại phát sinh trong quá trình quản lý và kê khai thuế.

Theo ông, điều này có nguy cơ khiến khu vực kinh tế phi chính thức mở rộng trở lại, đi ngược mục tiêu minh bạch hóa và hiện đại hóa nền kinh tế.

Đề cập tới dòng vốn đầu tư tư nhân, ông Bình cho rằng dòng vốn hiện nay đang tăng mạnh nhưng chủ yếu tập trung ở nhóm doanh nghiệp lớn. Trong khi đó, tác động lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vẫn còn khá hạn chế.

“Chúng ta cần nhìn nhận rõ thực tế này để có các giải pháp phù hợp hơn trong thời gian tới”, ông nói.

Liên quan tới mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, TS Lê Duy Bình cho rằng Việt Nam sẽ khó đạt được mục tiêu nếu không thay đổi tư duy về mô hình doanh nghiệp.

Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy tại nhiều quốc gia phát triển như Singapore hay Pháp, tỷ lệ doanh nghiệp một chủ chiếm từ 50% đến 70% số doanh nghiệp đăng ký mới hàng năm. Trong khi đó tại Việt Nam, số lượng doanh nghiệp theo mô hình này hiện còn rất hạn chế.

Theo ông, doanh nghiệp một chủ là mô hình phù hợp để cá nhân khởi nghiệp, thử nghiệm ý tưởng kinh doanh với chi phí thấp trước khi phát triển lên các mô hình lớn hơn như công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần.

“Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn chưa có nền tảng pháp lý phù hợp để hỗ trợ hiệu quả cho mô hình này và đây là vấn đề cần được nghiên cứu nghiêm túc trong thời gian tới”, TS Lê Duy Bình nhấn mạnh.