TS. Nguyễn Trí Hiếu: NHNN cần giao chỉ tiêu 5% tín dụng xanh, không để ngân hàng ‘thích thì làm’

Nghịch lý dòng vốn: Tăng trưởng nhanh nhưng quy mô vẫn "khiêm tốn"

Tại Diễn đàn "Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, các chuyên gia nhận định ngân hàng đang là kênh cung ứng vốn chủ lực cho hành trình chuyển dịch xanh của Việt Nam. Những "ông lớn" như Vietcombank, BIDV, MBBank... đã nhập cuộc quyết liệt với các gói ưu đãi lãi suất thấp hơn từ 1,5 - 2% so với mặt bằng chung, đi kèm thời gian ân hạn linh hoạt.

Đáng chú ý, dòng vốn xanh không còn gói gọn ở khối doanh nghiệp mà đang lan tỏa mạnh mẽ sang mảng tiêu dùng cá nhân. Người tiêu dùng Việt đã bắt đầu sẵn sàng "chi thêm" cho các sản phẩm bền vững, tạo động lực cho dòng vốn ngân hàng dịch chuyển mạnh mẽ hơn.

Tuy nhiên, số liệu thực tế lại cho thấy một bức tranh tương phản. Tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 780.000 - 850.000 tỷ đồng. Dù tăng trưởng bình quân ấn tượng ở mức 20 - 23%/năm (giai đoạn 2017 - 2025), nhưng con số này mới chỉ chiếm vỏn vẹn 4,1% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

"Tín dụng xanh đã không còn là xu hướng thử nghiệm, mà đang trở thành chiến lược chính thức của nhiều ngân hàng, nhưng rào cản vẫn còn rất lớn", TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu, nhận định.

Lý giải nguyên nhân khiến 50% doanh nghiệp vẫn gặp khó khi tiếp cận vốn xanh, TS. Hiếu chỉ ra lỗ hổng lớn nhất nằm ở khung pháp lý. Việt Nam hiện vẫn chưa có một hệ thống phân loại dự án xanh hoàn chỉnh.

Việc thiếu vắng "thước đo" chuẩn mực khiến các ngân hàng lúng túng trong việc xác định đâu là dự án đủ điều kiện xanh để giải ngân. Nguy hiểm hơn, sự mập mờ này đang tạo kẽ hở cho hiện tượng “Greenwashing” (tẩy xanh) – nơi các dự án chưa đạt chuẩn môi trường "khoác áo" xanh để trục lợi chính sách ưu đãi.

Đề xuất gắn room tín dụng với chỉ tiêu 5% dư nợ xanh

Để phá vỡ thế bế tắc, TS. Nguyễn Trí Hiếu cho rằng không thể mãi trông chờ vào tính tự nguyện của các nhà băng. Ông đề xuất Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cần có định hướng "mạnh tay" hơn bằng cách giao chỉ tiêu cụ thể: nâng tỷ trọng tín dụng xanh lên tối thiểu 5% trong tổng dư nợ của mỗi ngân hàng.

Đề xuất này đi kèm với cơ chế "thưởng - phạt" sòng phẳng: Những ngân hàng thực hiện đúng và vượt chỉ tiêu sẽ được ưu tiên tái cấp vốn hoặc nới room tín dụng. Ngược lại, những đơn vị chậm chân hoặc lơ là sẽ phải đối mặt với các biện pháp xử lý nghiêm ngặt.

"Cần nhìn đây là lợi ích của cả nền kinh tế, do đó các ngân hàng hãy tăng cường tín dụng xanh, không đợi NHNN chỉ đạo", TS. Hiếu nhấn mạnh.

Bên cạnh tín dụng, thị trường trái phiếu xanh cũng được kỳ vọng là "cánh tay nối dài" giúp doanh nghiệp huy động vốn dài hạn. Tuy nhiên, hiện tại thị trường này vẫn đang ở quy mô sơ khai với khoảng 10 - 20 chương trình phát hành lớn, chủ yếu tập trung vào các thương vụ "khủng".

TS. Nguyễn Trí Hiếu kỳ vọng, nếu khung pháp lý được hoàn thiện và chuẩn hóa, trái phiếu xanh sẽ sớm thoát khỏi mác cuộc chơi của các ông lớn để trở thành kênh huy động vốn đại chúng, bổ sung hiệu quả cho dòng vốn tín dụng đang bị thắt chặt.