TS. Phạm Xuân Hòe: Tăng trưởng tín dụng cao chưa chắc cứu được doanh nghiệp, vấn đề là họ có chịu nổi lãi suất hay không

Chia sẻ tại talkshow “Tín dụng 2026 – Cân bằng mục tiêu tăng trưởng và ổn định vĩ mô”, TS. Phạm Xuân Hòe – nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng, cho rằng, trong điều hành tín dụng, điều quan trọng không nằm ở con số tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà ở khả năng hấp thụ vốn thực sự của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Theo ông, Chỉ thị 01 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã nêu rõ định hướng phân bổ tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên, song nếu chỉ nhìn vào định hướng mà bỏ qua bản chất dòng tiền, rất dễ rơi vào ngộ nhận.

TS. Phạm Xuân Hòe nhấn mạnh, dòng tiền tín dụng luôn tìm đến nơi tạo ra dòng tiền nhanh và chắc chắn nhất để trả nợ ngân hàng. Bởi xét cho cùng, tín dụng không phải là nguồn vốn chủ đạo, mà chỉ đóng vai trò bổ sung cho dòng vốn của doanh nghiệp và cho nền kinh tế.

Lấy ví dụ từ các doanh nghiệp xây lắp sử dụng vốn ngân sách, ông chỉ ra nghịch lý quen thuộc: Ngân sách chỉ ứng trước khoảng 10%, phần lớn vốn thi công còn lại doanh nghiệp buộc phải vay ngân hàng. Trong khi đó, thời gian quyết toán, thanh toán thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí sang năm sau, dẫn tới dòng tiền bị tắc nghẽn, rủi ro nợ xấu cho ngân hàng và đẩy doanh nghiệp vào thế khó.

“Có những khoản đến năm sau, thậm chí lâu hơn vẫn chưa được thanh toán. Khi đó, khoản vay ngân hàng rất dễ biến thành nợ xấu”, ông nói.

Lãi suất cao, tín dụng khó chảy vào sản xuất

Theo TS. Phạm Xuân Hòe, với mặt bằng lãi suất cho vay sản xuất hiện ở mức khoảng 10% và có thể tăng lên 10,5–11%, nhiều doanh nghiệp sản xuất không thể chịu nổi chi phí vốn. Khi đó, dòng tiền tín dụng buộc phải tìm lối đi khác.

“Kết quả là nó lại quay về bất động sản, chứng khoán, nơi người ta vẫn kỳ vọng giá sẽ tăng. Dòng tiền rất thông minh, nó phải tìm đến nơi ‘chơi được’”, ông thẳng thắn.

Điều này lý giải vì sao dù tín dụng được định hướng ưu tiên cho sản xuất – kinh doanh, nhưng trên thực tế, dòng vốn vẫn khó chảy đúng kỳ vọng.

Ngân hàng Nhà nước xác định 5 lĩnh vực ưu tiên gồm: Xuất khẩu, nông nghiệp – nông thôn, công nghệ cao, nông nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, theo TS. Phạm Xuân Hòe, điều kiện để hưởng ưu đãi lãi suất lại là rào cản lớn.

“Doanh nghiệp phải kinh doanh có lãi, minh bạch, có kiểm toán hoặc quyết toán thuế. Rất nhiều doanh nghiệp hiện nay không đáp ứng được những tiêu chuẩn đó, nên trên thực tế khó tiếp cận vốn ưu đãi”, ông nói.

Vì vậy, dù có chủ trương ưu tiên, tín dụng vẫn “chảy về chỗ nó cần chảy”.

TS. Phạm Xuân Hòe cũng bác bỏ quan điểm cho rằng trong tổng tăng trưởng tín dụng năm vừa qua, có tới hơn 1 triệu tỷ đồng “quay về Kho bạc”. Theo ông, trái phiếu Chính phủ và tín phiếu Kho bạc không được tính vào tổng dư nợ tín dụng cho nền kinh tế.

Theo Thông tư 09 (ban hành ngày 28/6/2024), tổng dư nợ cấp tín dụng chỉ bao gồm dư nợ cho vay và trái phiếu doanh nghiệp. Trái phiếu Chính phủ là tài sản thanh khoản của ngân hàng thương mại, thậm chí từng được tính vào dự trữ bắt buộc.

“Vấn đề cốt lõi không phải là tiền có chảy ra hay không, mà là doanh nghiệp Việt Nam có đủ sức chịu lãi suất hay không”, ông đặt vấn đề.

Đừng chạy theo GDP bằng mọi giá

Nhìn rộng hơn, TS. Phạm Xuân Hòe cảnh báo bài học lớn trong điều hành vĩ mô: Bơm tiền có thể làm GDP tăng, nhưng không đồng nghĩa với cải thiện thu nhập người dân.

“Nếu chỉ đầu tư công vào các dự án bất động sản, hạ tầng mà dòng tiền vẫn phải nuôi bằng tín dụng ngân hàng, giải ngân chậm, thì hệ quả là dòng tiền trong nền kinh tế và hệ thống ngân hàng đều chịu rủi ro”, ông phân tích.

Trong kịch bản đó, GDP có thể tăng trên giấy tờ, nhưng thu nhập thực tế chỉ tập trung vào một nhóm doanh nghiệp xây lắp, còn người lao động, nhất là ở các tầng thấp hơn, chưa chắc đã nhận đủ lương, thậm chí không có thưởng Tết vì chờ thanh toán.

Do đó, theo ông, điều hành vĩ mô cần cân nhắc giữa GDP và GNE (thu nhập quốc dân), bởi tăng trưởng chỉ bền vững khi đời sống người dân thực sự được cải thiện.

TS. Phạm Xuân Hòe nhấn mạnh, tăng trưởng thực chất không thể chỉ dựa vào vốn và lao động, mà phải dựa vào năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) – yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và giá trị gia tăng của nền kinh tế.

“Nếu không chú trọng năng suất, đến một lúc nào đó những bất ổn sẽ bộc lộ, và khi phải điều chỉnh chính sách gấp gáp, nền kinh tế sẽ chịu những cú sốc không cần thiết”, ông cảnh báo.