TS. Võ Trí Thành: Việc mua bán vàng gần như không tạo ra giá trị cho nền kinh tế

Tính đến 13 giờ 30 phút ngày 4/2, giá vàng miếng SJC tại Tập đoàn Doji trên thị trường Hà Nội và TP.HCM giao dịch ở quanh mức 177,2 - 180,2 triệu đồng/lượng (mua - bán), tăng mạnh 6,7 triệu đồng/lượng chiều mua vào và chiều bán ra so với cùng thời điểm hôm qua. Chênh lệch mua bán ở mức 3 triệu đồng/lượng.

Không chỉ trong nước, giá vàng thế giới giao ngay trên thị trường châu Á lúc 13 giờ 30 phút ngày 4/2 (giờ Việt Nam) giao dịch ở quanh ngưỡng 5.062 USD/ounce, tăng mạnh 172 USD/ounce so với cùng thời điểm hôm qua.

Đà tăng mạnh của giá vàng không chỉ là câu chuyện cung - cầu ngắn hạn, mà còn cho thấy sự dịch chuyển dòng tiền về các tài sản phòng thủ. Tại Tọa đàm “Sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trong dịp Tết” diễn ra hôm nay (4/2), TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) cho rằng, trong lý thuyết tài chính, vàng được định danh là một loại “cận tiền”.

Theo ông Thành, sức hấp dẫn của kim loại quý này đến từ bốn yếu tố nền tảng. Trước hết, đó là giá trị lưu trữ và tích lũy rất cao, khiến vàng nghiễm nhiên trở thành “hầm trú ẩn” an toàn mỗi khi kinh tế biến động.

Thứ hai là yếu tố thanh khoản. Nếu xét theo mức độ dễ chuyển đổi thành tiền, tiền mặt vẫn đứng đầu, song vàng xếp ngay sau, vượt xa cổ phiếu, trái phiếu và bất động sản. Thực tế, không ít giai đoạn khủng hoảng đã cho thấy nghịch lý “giàu tài sản nhưng thiếu tiền”, khi nhiều nhà đầu tư nắm giữ bất động sản giá trị lớn nhưng không thể xoay vòng dòng tiền trong ngắn hạn.

Một động lực quan trọng khác đến từ vai trò ngày càng nổi bật của vàng trong chiến lược dự trữ của các Ngân hàng Trung ương. Trước căng thẳng địa chính trị kéo dài, nhiều quốc gia đã gia tăng nắm giữ vàng như một lá chắn tài chính, qua đó tạo lực cầu bền bỉ nâng đỡ giá kim loại quý này.

Cuối cùng, chính mức độ biến động mạnh của giá vàng lại tạo ra những “con sóng” hấp dẫn dòng tiền đầu cơ. Các nhà đầu tư ngắn hạn và tổ chức tài chính lớn thường tận dụng tâm lý đám đông để khuếch đại biên độ tăng giá, khiến thị trường vàng càng trở nên sôi động.

Khi nhìn vàng dưới góc độ tài sản tiết kiệm, TS. Võ Trí Thành dẫn số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy, năm 2024, tỷ lệ tiết kiệm của Việt Nam đạt khoảng 37% GDP, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ đầu tư. Thực trạng này phản ánh một phần không nhỏ nguồn lực xã hội đang bị “neo giữ” trong các tài sản tài chính hoặc cận tài chính như vàng, tiền mặt và bất động sản thứ cấp, thay vì chảy vào các hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Ở bình diện kinh tế học, TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh, việc mua bán vàng vật chất hầu như không tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, tương tự giao dịch một tài sản đã qua sử dụng, khi giá trị mới phát sinh chủ yếu chỉ nằm ở khâu trung gian.

Theo ông, tăng trưởng bền vững chỉ có thể được xây dựng trên nền tảng đầu tư dựa vào nguồn tiết kiệm trong nước. Nếu quá phụ thuộc vào vốn vay từ bên ngoài, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với những rủi ro vĩ mô lớn. Dù vậy, TS. Võ Trí Thành cũng lưu ý rằng, trong mọi trường hợp, quyền tài sản hợp pháp của người dân vẫn cần được tôn trọng và bảo đảm.

Trên nền tảng đó, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh khẳng định, lựa chọn kênh trú ẩn tài sản là quyền chính đáng của mỗi người dân. Có người ưu tiên gửi tiền vào ngân hàng vì sự an toàn và đơn giản, bởi theo cách nói của ông, “đồng tiền tốt nhất là đồng tiền được gửi ở nơi mình ít phải bận tâm nhất; lãi suất thấp hơn một chút cũng không sao, để dành thời gian và năng lượng cho việc khác”.

Nhưng ở tầm vĩ mô, nhiệm vụ của chính sách là phải tạo ra một hệ sinh thái để đầu tư vào sản xuất sinh lời tốt hơn đầu cơ tài sản.

TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã có đủ trải nghiệm để hiểu rằng trong một thế giới nhiều biến động, ổn định kinh tế vĩ mô chính là nền móng quan trọng nhất để khơi thông các nguồn lực xã hội, biến những 'thỏi vàng tĩnh lặng' thành động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.