Từ 1/3, các quỹ từ thiện bắt buộc phải công khai đã nhận bao nhiêu tiền, của ai, chi vào việc gì?

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 03/2026/NĐ-CP, quy định nhiều yêu cầu chặt chẽ đối với tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đặt trọng tâm vào minh bạch tài chính, sử dụng đúng mục đích và phòng ngừa hành vi trục lợi.

Bắt buộc công khai tài sản, tài chính hàng quý và hàng năm

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là yêu cầu tăng cường minh bạch. Hội đồng quản lý và giám đốc quỹ phải công khai tình hình tài sản, tài chính định kỳ hàng quý và hàng năm.

Nội dung công khai bao gồm: Danh sách tổ chức, cá nhân đóng góp; số tiền và hiện vật tài trợ; Danh sách tổ chức, cá nhân thụ hưởng; giá trị tiền và hiện vật đã phân phối; Kết quả sử dụng và quyết toán thu - chi từng khoản đóng góp; Báo cáo tài sản, tài chính và quyết toán theo quy định của Luật Kế toán và văn bản hướng dẫn.

Đối với các đợt vận động riêng lẻ, việc báo cáo phải tuân thủ quy định chuyên ngành về vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện.

Đặc biệt, quỹ phải công khai báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán và kết luận kiểm toán (nếu có) trên phương tiện thông tin đại chúng hằng năm. Yêu cầu này tạo thêm một tầng giám sát xã hội, góp phần củng cố niềm tin của nhà tài trợ và cộng đồng.

Nghị định cũng quy định rõ các hành vi bị cấm bao gồm: Lợi dụng việc thành lập và hoạt động quỹ để tư lợi, gian dối; Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; Rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc thực hiện các hoạt động trái pháp luật; Làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp giấy phép thành lập quỹ dưới bất kỳ hình thức nào; Nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư trái quy định.

Việc liệt kê cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm cho thấy định hướng siết chặt kỷ luật tài chính và phòng chống lợi dụng mô hình quỹ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Phải sử dụng quỹ đúng tôn chỉ, mục đích

Theo Điều 38 của Nghị định, quỹ chỉ được phép sử dụng nguồn lực cho các nội dung cụ thể.

Trước hết, quỹ được tài trợ các chương trình, đề án phù hợp với tôn chỉ, mục đích, lĩnh vực hoạt động và phạm vi đã ghi trong điều lệ.

Đối với hoạt động vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện nhằm hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng hoặc bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, việc triển khai phải tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành về quản lý và sử dụng các khoản đóng góp này.

Với các khoản viện trợ không hoàn lại từ tổ chức, cá nhân nước ngoài (không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức), quỹ phải thực hiện theo quy định về quản lý và sử dụng nguồn viện trợ không hoàn lại.

Ngoài ra, quỹ được chi cho nhiệm vụ được cơ quan có thẩm quyền giao; chi hoạt động quản lý; sử dụng tiền nhàn rỗi (không bao gồm kinh phí ngân sách nhà nước cấp) để mua trái phiếu Chính phủ hoặc gửi tiết kiệm và thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ hoặc hoạt động hợp pháp khác theo điều lệ.

Quy định này nhằm giới hạn rõ phạm vi sử dụng tiền quỹ, tránh tình trạng đầu tư rủi ro hoặc sử dụng sai mục đích.

Việc ban hành Nghị định 03/2026/NĐ-CP được xem là bước hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao trách nhiệm giải trình của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện.

Từ ngày 1/3/2026, các quỹ sẽ phải vận hành minh bạch cao hơn, chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ cơ quan quản lý và cộng đồng. Đây được kỳ vọng là nền tảng quan trọng để đảm bảo nguồn lực thiện nguyện được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và đúng pháp luật.