Từ năm 2026, bao nhiêu năm đóng BHXH tự nguyện thì chắc chắn có lương hưu?

Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện đang trở thành lựa chọn quan trọng với người lao động tự do, người làm nghề tự do hoặc những ai không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng vẫn muốn có lương hưu khi về già.

Từ năm 2026, các quy định liên quan đến đối tượng tham gia, điều kiện hưởng và mức đóng tiếp tục được thực hiện theo khung pháp lý mới, tạo cơ hội để nhiều người chủ động bảo đảm an sinh cho chính mình.

Theo khoản 4 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng.

Ngoài ra, cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động đang tạm hoãn hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc (trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận vẫn đóng BHXH bắt buộc trong thời gian này) cũng có thể tham gia để không bị gián đoạn quá trình tích lũy thời gian đóng.

Cách tính lương hưu và mức đóng theo quy định hiện hành

Vấn đề nhiều người quan tâm nhất là phải đóng bao lâu mới được hưởng lương hưu. Theo Điều 98 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được hưởng lương hưu khi đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động và có thời gian đóng từ đủ 15 năm trở lên. Như vậy, mốc tối thiểu để có lương hưu là 15 năm đóng BHXH.

Cách tính mức lương hưu cũng được quy định rõ:

- Đối với lao động nữ, nếu đóng đủ 15 năm thì mức hưởng bằng 45% mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng BHXH. Từ năm thứ 16 trở đi, mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%. Điều này đồng nghĩa nếu đóng đủ 30 năm, lao động nữ sẽ đạt mức hưởng cao nhất theo quy định.

- Đối với lao động nam, nếu đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm thì mức hưởng là 40% tương ứng 15 năm đóng, sau đó mỗi năm tăng thêm 1%, tối đa 44% khi đủ 19 năm. Trường hợp đóng đủ 20 năm, mức hưởng là 45%, và từ năm thứ 21 trở đi mỗi năm tăng thêm 2%, tối đa 75%. Muốn đạt mức hưởng cao nhất, lao động nam cần đóng đủ 35 năm.

Riêng với người đã tham gia BHXH tự nguyện trước ngày 1/1/2021 và có đủ 20 năm đóng trở lên, khi đủ 60 tuổi (nam) hoặc 55 tuổi (nữ) vẫn được hưởng lương hưu theo quy định chuyển tiếp, trừ trường hợp lựa chọn hưởng theo quy định mới.

Về mức đóng năm 2026, theo khoản 1 Điều 36 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tiền đóng hằng tháng được tính bằng 22% mức thu nhập do người tham gia tự lựa chọn, trừ đi phần Nhà nước hỗ trợ.

Mức thu nhập làm căn cứ đóng thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn. Theo quy định hiện hành, chuẩn này năm 2026 là 1,5 triệu đồng/tháng, nên mức đóng tối thiểu là 330.000 đồng/tháng trước khi trừ hỗ trợ. Mức cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở (2,34 triệu đồng), tương đương mức đóng tối đa 10.296.000 đồng/tháng.

Nhà nước tiếp tục hỗ trợ tiền đóng theo tỷ lệ phần trăm trên mức đóng tính theo chuẩn hộ nghèo nông thôn. Cụ thể:

- Người thuộc hộ nghèo hoặc đang sinh sống tại xã đảo, đặc khu được hỗ trợ 50%;

- Hộ cận nghèo 40%;

- Người dân tộc thiểu số 30%;

- Các đối tượng khác 20%.

Nếu thuộc nhiều diện hỗ trợ, người tham gia được áp dụng mức cao nhất. Thời gian hỗ trợ tối đa không quá 10 năm và có thể được điều chỉnh tùy điều kiện ngân sách từng giai đoạn.

Tính theo mức lương cơ sở 2,34 triệu đồng, mức đóng thực tế sau hỗ trợ trong năm 2026 dao động từ 165.000 đồng/tháng đối với hộ nghèo đến 264.000 đồng/tháng với các đối tượng khác ở mức tối thiểu; mức tối đa sau hỗ trợ tương ứng từ khoảng 10,131 triệu đồng đến 10,230 triệu đồng/tháng tùy từng nhóm.

Một điểm đáng chú ý khác là tiền lương hưu do Quỹ bảo hiểm xã hội chi trả hoặc thu nhập do quỹ hưu trí bổ sung, quỹ hưu trí tự nguyện chi trả thuộc diện được miễn thuế thu nhập cá nhân theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Điều này đồng nghĩa người hưởng lương hưu không phải nộp thuế đối với khoản thu nhập này.

Trình tự, thủ tục hưởng lương hưu thế nào?

Khi đủ điều kiện hưởng lương hưu, quy trình xét duyệt và cấp quyết định lương hưu được thực hiện qua 2 bước cụ thể:

- Bước 1 là nộp hồ sơ: Trong thời hạn 20 ngày trước thời điểm đủ điều kiện hưởng lương hưu, người tham gia BHXH tự nguyện (hoặc người đang bảo lưu thời gian đóng BHXH) cần nộp hồ sơ hợp lệ cho cơ quan BHXH.

- Bước 2 là giải quyết hồ sơ: Trong thời hạn 20 ngày (không bao gồm ngày nghỉ lễ, tết) tính từ lúc nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH có trách nhiệm giải quyết việc cấp lương hưu. Nếu từ chối giải quyết, cơ quan chức năng phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Thành phần hồ sơ để nhận lương hưu khá đơn giản, bao gồm:

- Sổ BHXH của người tham gia.

- Văn bản đề nghị hưởng lương hưu (Tên mẫu đơn, mẫu tờ khai áp dụng theo quy định hiện hành của BHXH Việt Nam).

Người dân có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan BHXH theo phân cấp, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc thực hiện trực tuyến qua Cổng dịch vụ công. Thủ tục hoàn toàn miễn phí và kết quả nhận được là quyết định hưởng chế độ hưu trí hằng tháng.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng linh hoạt, BHXH tự nguyện không chỉ là giải pháp an sinh mà còn là cách để người lao động tự do chủ động thiết kế tương lai tài chính của mình. Đóng đủ, đóng đều và hiểu rõ quyền lợi chính là nền tảng để biến khoản tích lũy hôm nay thành nguồn thu ổn định khi về già.