Từ năm nay, hành khách phải chịu trách nhiệm về hành lý khi đi máy bay

Theo quy định mới của Bộ Công an, hành khách đi máy bay có nghĩa vụ biết rõ đồ vật mang theo người (kể cả trường hợp cầm hộ cho người khác) hoặc ký gửi, phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về toàn bộ hành lý đó.

Nội dung này được quy định tại Thông tư 14/2026/TT-BCA về Chương trình an ninh hàng không và kiểm soát chất lượng an ninh hàng không Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 3/2. Văn bản thiết lập hệ thống quy định chi tiết hơn trong công tác bảo đảm an ninh hàng không, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm pháp lý trực tiếp của hành khách đối với hành lý mang lên tàu bay, đồng thời yêu cầu tuân thủ đầy đủ các quy định về kiểm soát an ninh.

Bắt buộc nắm rõ nội dung hành lý, xóa lỗ hổng xách đồ thuê

Theo Thông tư, hành khách phải thực hiện các nghĩa vụ pháp lý cụ thể gồm: biết rõ nội dung hành lý mang theo người hoặc ký gửi; chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành lý do mình trực tiếp mang hoặc gửi; chấp hành đầy đủ yêu cầu kiểm tra, giám sát an ninh và các biện pháp kiểm soát tại cảng hàng không, sân bay trong suốt quá trình làm thủ tục và di chuyển.

Quy định này xác lập trách nhiệm chủ động của hành khách trong việc kiểm soát hành lý, thay vì chỉ chấp hành khi lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra. Khi trực tiếp mang hoặc ký gửi hành lý, hành khách được xác định là chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý đối với hành lý đó trong hoạt động bảo đảm an ninh hàng không.

Trong trường hợp mang hộ hành lý cho người khác nhưng không kiểm tra nội dung, nếu cơ quan chức năng phát hiện vật phẩm thuộc danh mục cấm hoặc không đủ điều kiện vận chuyển, hành khách trực tiếp mang hoặc ký gửi vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định. Việc viện dẫn lý do “không biết bên trong chứa gì” không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm, bởi pháp luật đã xác lập nghĩa vụ “phải biết” đối với hành lý của mình.

Tùy tính chất vật phẩm, mức độ vi phạm và các yếu tố cấu thành, hình thức xử lý có thể là nhắc nhở, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật liên quan. Trách nhiệm tương tự cũng được áp dụng đối với tổ chức, cá nhân gửi hàng hóa, bưu gửi qua đường hàng không.

Trách nhiệm của hành khách xuyên suốt hành trình bay

Bên cạnh nghĩa vụ đối với hành lý, hành khách phải tuân thủ nghiêm các quy định về khu vực hạn chế và quy trình kiểm tra an ninh tại cảng hàng không. Trách nhiệm này phát sinh trong toàn bộ quá trình tham gia vận chuyển, từ thời điểm làm thủ tục, qua các khâu kiểm tra, soi chiếu, giám sát an ninh cho đến khi chính thức lên tàu bay.

Thông tư cũng quy định cụ thể quy trình xử lý của lực lượng chức năng khi phát hiện vật phẩm nguy hiểm. Căn cứ tính chất và mức độ nguy cơ, đơn vị kiểm soát an ninh có thể áp dụng các biện pháp nghiệp vụ như đánh giá rủi ro, cô lập hoặc phong tỏa khu vực, triển khai phương án khẩn nguy, hoặc chuyển giao cho cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Cơ chế kiểm tra riêng đối với túi ngoại giao, túi lãnh sự

Để bảo đảm phù hợp với các nguyên tắc về quyền ưu đãi và miễn trừ, Điều 26 Thông tư 14/2026/TT-BCA quy định cơ chế kiểm tra đặc thù đối với túi ngoại giao và túi lãnh sự. Việc kiểm tra các kiện túi này không thực hiện theo hình thức soi chiếu hoặc kiểm tra trực quan thông thường, mà thông qua kiểm tra tình trạng niêm phong, dấu hiệu nhận biết bên ngoài và đối chiếu hồ sơ liên quan.

Cụ thể, lực lượng chức năng thực hiện đối chiếu hộ chiếu, giấy ủy quyền của người mang túi và văn bản xác nhận của cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự. Trường hợp có căn cứ xác định túi chứa vật phẩm nguy hiểm hoặc thuộc danh mục cấm vận chuyển bằng đường hàng không, đơn vị vận chuyển được quyền từ chối chuyên chở, đồng thời nêu rõ lý do và lập biên bản. Việc soi chiếu chỉ được thực hiện khi có yêu cầu bằng văn bản của hãng hàng không và được sự chấp thuận bằng văn bản của giao thông viên ngoại giao hoặc lãnh sự.

Hoàn thiện hệ thống quản lý, kiểm soát an ninh hàng không

Bên cạnh các quy định áp dụng trực tiếp đối với hành khách, Thông tư 14/2026/TT-BCA còn thiết lập hệ thống quản lý và kiểm soát chất lượng an ninh hàng không toàn diện, bao gồm các biện pháp phòng ngừa, tổ chức lực lượng, quản lý rủi ro và kiểm tra nội bộ.

Văn bản xác định rõ trách nhiệm của lực lượng kiểm soát an ninh hàng không, người khai thác cảng hàng không, các hãng hàng không và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trong việc xây dựng, triển khai chương trình an ninh phù hợp, đồng thời duy trì việc kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm quy định được thực thi nghiêm túc và thống nhất.

Quy định mới cho thấy việc tham gia vận chuyển hàng không gắn liền với các nghĩa vụ pháp lý cụ thể và chặt chẽ hơn. Việc nắm rõ nội dung hành lý và chấp hành các yêu cầu kiểm soát an ninh là trách nhiệm của mỗi hành khách, góp phần bảo đảm an toàn bay, đồng thời hạn chế các vi phạm phát sinh từ thói quen mang hộ đồ đạc hoặc viện dẫn lý do không kiểm soát được nội dung hành lý.