Từ ‘vua trái cây’ đỉnh giá 150.000 đồng đến thảm cảnh 20.000 đồng/kg: Điều gì đang kéo sầu riêng Việt lao dốc?

“Không thể đổ lỗi cho ai khác”

Câu chuyện được Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN-MT) Hoàng Trung nhắc đến tại Hội nghị triển khai Nghị định thư đối với bưởi tươi, chanh tươi xuất khẩu sang Trung Quốc, sáng 14/5, như một lời cảnh báo mạnh mẽ về những “lỗ hổng nội tại” đang đe dọa uy tín nông sản Việt Nam.

Thứ trưởng Hoàng Trung thẳng thắn chỉ ra thực trạng đáng báo động về gian lận mã số vùng trồng (MSVT) - yếu tố được xem như “hộ chiếu” để nông sản Việt bước vào các thị trường lớn. Theo ông, chỉ trong vài tuần tới, hàng loạt vi phạm liên quan đến MSVT sẽ được cơ quan Cảnh sát điều tra làm rõ.

“Có những cái không thể đổ lỗi cho ai cả, toàn là nội tại của chúng ta”, Thứ trưởng Hoàng Trung nói.

Ông dẫn chứng vụ việc sử dụng chất cấm vàng O trên sầu riêng. Dù cơ quan chức năng đã nhiều lần cảnh báo, vi phạm vẫn diễn ra, kéo theo hệ lụy nặng nề khi phía đối tác tăng cường kiểm soát, thậm chí tạm dừng nhập khẩu.

Hệ quả là giá sầu riêng từng rơi tự do từ mức 150.000 đồng/kg xuống chỉ còn khoảng 20.000-25.000 đồng/kg, khiến cả doanh nghiệp lẫn nông dân lao đao.

Theo lãnh đạo Bộ NN-MT, việc ký kết được các Nghị định thư mở cửa thị trường là kết quả của quá trình đàm phán kỹ thuật rất khó khăn. Tuy nhiên, nếu khâu thực thi tại địa phương bị buông lỏng, mọi nỗ lực có thể bị phá vỡ chỉ vì một vài sai phạm.

Doanh nghiệp kêu “kẹt” vì thủ tục mã số vùng trồng

Không chỉ lo ngại về gian lận, nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh tình trạng thủ tục hành chính liên quan đến MSVT đang trở thành rào cản lớn.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT Vina T&T Group cho biết quy trình tái cấp mã số vùng trồng hiện gây tốn rất nhiều thời gian và nguồn lực. Theo ông, thay vì dồn lực kiểm tra lại các mã cũ, cơ quan quản lý nên tập trung cấp mới để mở rộng vùng nguyên liệu và tạo tăng trưởng cho ngành.

“Hiện nay quy trình cấp MSVT đang bị chồng chéo, mỗi địa phương một kiểu. Cần thống nhất ‘một cấp - một quy trình - một thủ tục’. Địa phương phải chủ động làm việc với hợp tác xã để cấp ‘hộ chiếu’ cho cây trồng thì doanh nghiệp mới có thể thu mua bền vững”, ông Tùng nói.

Cùng quan điểm, bà Ngô Tường Vy, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH XNK Trái cây Chánh Thu cho biết việc cấp mới và tái cấp MSVT hiện diễn ra rất chậm. Theo bà Vy, sau khi phân cấp quản lý MSVT về cấp xã, nhiều cán bộ địa phương lại thiếu chuyên môn nông nghiệp, dẫn tới tình trạng hồ sơ bị “ngâm” kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xuất khẩu.

Bà cũng cảnh báo việc phát triển MSVT theo kiểu giao chỉ tiêu hành chính có thể khiến chất lượng quản lý đi xuống. Thay vào đó, cần tăng cường tập huấn cho cán bộ cơ sở và xây dựng cơ chế liên kết thực chất giữa doanh nghiệp với nông dân.

“Có trường hợp doanh nghiệp làm mã số vùng trồng nhưng người dân lại không biết doanh nghiệp đó là ai, điều này ảnh hưởng rất lớn đến niềm tin của nông dân”, bà Vy nói.

“Đừng biến mã số vùng trồng thành giấy phép con”

Trước phản ánh của doanh nghiệp về việc phải định kỳ “xin cấp lại” MSVT, Thứ trưởng Hoàng Trung tỏ ra bất ngờ và khẳng định đây là cách làm không đúng quy định.

Theo ông, Nghị định 38 và các văn bản hướng dẫn hiện hành đều quy định MSVT không có thời hạn. Mã số chỉ bị tạm dừng hoặc thu hồi nếu vi phạm quy định về kiểm dịch thực vật hoặc quy trình canh tác.

“Tôi đề nghị các địa phương rà soát lại. Không có chuyện bắt doanh nghiệp đi làm thủ tục hành chính để cấp lại MSVT định kỳ. Đừng biến mã số thành một loại ‘giấy phép con’, gây tốn kém thời gian và nguồn lực của xã hội”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Hiện Việt Nam có hơn 10 loại nông sản xuất khẩu chủ lực nhưng mới chỉ cấp được khoảng 9.500 mã số vùng trồng – con số được đánh giá còn rất khiêm tốn so với tiềm năng thực tế. Ông cũng yêu cầu các tỉnh phân quyền mạnh hơn cho cơ quan chuyên môn nhằm đẩy nhanh tiến độ cấp mã, đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp và người dân.