Từng đặt chân lên Mặt Trăng năm 1969, vì sao loài người phải chờ nửa thế kỷ mới quay lại?

Sau hơn 50 năm kể từ sứ mệnh Apollo 17 năm 1972 con người mới quay trở lại Mặt Trăng trong chương trình Artemis của NASA. Khoảng cách hơn nửa thế kỷ giữa hai chương trình lớn nhất của Mỹ đặt ra câu hỏi: Vì sao nhân loại mất quá nhiều thời gian để quay lại Mặt Trăng?

Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất nằm ở bối cảnh lịch sử. Chương trình Apollo được thúc đẩy bởi cuộc chạy đua không gian giữa Mỹ và Liên Xô trong thời Chiến tranh Lạnh. Việc đưa con người lên Mặt Trăng không chỉ là thành tựu khoa học, mà còn là biểu tượng của sức mạnh công nghệ và ảnh hưởng địa chính trị.

Sau khi tàu Apollo 11 hạ cánh xuống Mặt Trăng năm 1969 và các sứ mệnh tiếp theo hoàn thành mục tiêu, Mỹ coi như đã “chiến thắng” trong cuộc đua này. Khi mục tiêu chính trị đã đạt được, động lực để tiếp tục đầu tư vào các chuyến bay tốn kém giảm mạnh. Năm 1972, Apollo 17 trở thành chuyến thám hiểm cuối cùng của con người tới Mặt Trăng.

Sự thay đổi về ngân sách cũng là yếu tố quyết định. Trong giai đoạn cao điểm của chương trình Apollo, NASA nhận khoảng 4,4% tổng ngân sách liên bang Mỹ. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ sau đó, tỷ lệ này giảm xuống dưới 0,5%, khiến các chương trình khám phá không gian quy mô lớn khó được triển khai với tốc độ tương tự trước đây.

Thay vì tiếp tục các sứ mệnh Mặt Trăng, NASA chuyển trọng tâm sang các dự án khác như tàu con thoi, trạm vũ trụ quốc tế (ISS) và các nhiệm vụ robot khám phá Sao Hỏa. Những chương trình này mang lại giá trị khoa học lâu dài nhưng cũng khiến việc quay lại Mặt Trăng bị trì hoãn.

Việc quay lại Mặt Trăng không đơn giản là lặp lại công nghệ của những năm 1960. Các sứ mệnh hiện đại đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn cao hơn, công nghệ phức tạp hơn và sự hợp tác quốc tế. Chương trình Artemis sử dụng hệ thống tên lửa Space Launch System (SLS) và tàu vũ trụ Orion, những công nghệ được phát triển trong nhiều năm qua để phục vụ các chuyến bay sâu vào không gian. Artemis II là chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên của hệ thống này, với nhiệm vụ bay vòng quanh Mặt Trăng trong khoảng 10 ngày để kiểm tra các hệ thống quan trọng trước khi tiến tới các sứ mệnh hạ cánh.

Sự trở lại của Mặt Trăng cũng gắn với bối cảnh địa chính trị mới. Trong những năm gần đây, Trung Quốc nổi lên như một cường quốc không gian với nhiều sứ mệnh thám hiểm thành công và kế hoạch đưa phi hành gia lên Mặt Trăng trước năm 2030. Điều này thúc đẩy Mỹ tăng tốc chương trình Artemis.

Tuy nhiên, mục tiêu lần này khác với thời Apollo. Theo NASA, Artemis không chỉ nhằm “đặt dấu chân” mà còn hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng, đặc biệt ở khu vực cực nam – nơi có thể tồn tại băng nước. Những cơ sở này được xem là bước đệm cho các sứ mệnh trong tương lai tới Sao Hỏa.